Yani, Solun Aytmatov'u gitti, yerine Sa��n Aytmatov'u geldi.(3)

2008-06-15 � Kategori: Arastirma

Yani, Solun Aytmatov'u gitti, yerine Sa��n Aytmatov'u geldi.(3)

De�i�en tek �ey...

Aytmatov'un dediklerinde temel bir de�i�iklik yok: 1977'de de, 1992'de de, 2007'de de �imdi "Türk dünyas�" diye tan�mlanan dünyadan bahsediyor, bu dünyan�n insanlar�n� anlat�yordu. De�i�en tek �ey, sözlerini kucaklayan sosyalist, toplumcu zarf�n y�rt�lm�� olmas�, onun yerini küreselcili�in bo� vaatlerinin almas�. Bugün Türkiye Sa�� gülünç ama kanl� bir BOP çerçevesinde, tam da Sovyetler Birli�i'nin bo�lu�unu ta�eron olarak doldurmaya çal��yor; eskiye göndermeyle, tam olarak bir ta�eron Anti-Sovyet Anti-Sosyalist Cumhuriyetler Birli�i'ne (buna BOP da, Neocon/Neomuhafazakar Turan da denebilir) hevesleniyor. Türkiye Soluysa savrulup gidiyor.

Kan�mca bu savrulman�n bir nedeni de Aytmatov'u kaybetmi�, sözcü�ün tam anlam�yla "kapt�rm��" olmas�. Ve bu "kapt�rma," ku�kusuz, sadece Solu ilgilendirmiyor, bütün bir toplumu ilgilendiriyor, çünkü toplumculu�undan ar�nd�r�lan, bürokratik (Ayvazo�lu'nun metnindeki unvan çoklu�u resmi ideolojiyi i�aret etmiyorsa neyi ediyor?) ve etnik ("Türk Dünyas�na Hizmet Ödülü" küreselcili�in etnik evrenselcili�inin ho� bir ifadesi de�il mi?) bir Cengiz Aytmatov, gerçekten ne olabilir?(4) Büyük olas�l�kla Anti-Sovyet Anti-Sosyalist Cumhuriyetler Birli�i tasar�s�n�n içinde yer alan o "Türk Okullar�" ve "Türkçe Olimpiyatlar�"n�n övgüsünü yaparm�� gibi gösterilen, küreselcili�e tek alternatif olarak �rk ve dil birli�ini savunuyormu� gibi gösterilen bir Aytmatov mu?(5)

Ne olursa olsun, Aytmatov, Sol aç�s�ndan �a�k�nl�k verici ve belki de en önemli gerilemenin mükemmel bir simgesi: Al Yazmal�m'da Türkan �oray filmin son sahnesinde insani emekten, emekle i�lenmi� bir sevgiden yana ç�k�ncaya dek hep yazmal�yd� – ne oldu da Sol, Türkiye'de kad�n�n kazand�� özgürlükleri kaybetmek bir yana, zaten sahip oldu�u bu yazmal� özgürlük ve özgüven duru�unu bile savunamaz, neoconcu BOP muhafazakarl��n�n sözde türban özgürlü�ü duru�una teslim olmu� hale geldi; ne oldu da Sol, Aytmatov'u, Cemile'den Asya'ya sosyalist, toplumcu, sevgiyi savunan kad�n figürünün ba�l�ca yazarlar�ndan birini bugün ekranlardan, radyolardan, man�etlerden ya�an bu bürokrat, pragmatist, liberal küreselci erkekler kalabal��na teslim etti? Sahiden Solda Aytmatov ne zaman öldü? (SG/TK)

(1) "Cengiz Aytmatov," Zeynep Oral; aktaran Nesin Vakf� Edebiyat Y�ll�� 1976, s. 410-412.

(2) Örne�in, bizim aile kütüphanemizde Cengiz Aytmatov, Ya�ar Kemal, Orhan Kemal, Ci�erxun... hep yan yana durdu ve hâlâ da öyle duruyor.

(3) Be�ir Ayvazo�lu, Aytmatov'un ölümünün ard�ndan yazd�� 12 Haziran 2008 tarihli yaz�da, bu de�i�imin kolay olmad��n� dile getiriyor: "Komünist olsa bile, sayg� duyulmas�, �apka ç�kar�lmas� gereken büyük bir yazar oldu�u belliydi. Demirperde y�k�ld�ktan sonra daha yak�ndan tan�ma imkân� buldu�umuz Aytmatov'un Türkiye'de onun için biçilen hiçbir elbiseye s��mad��n� gördük." (Cengiz Aytmatov) Burada özne kim? Ayr�ca Ayvazo�lu'nun yaz�da ilk (komünist?) çevirilerden önemsiz �eylermi� gibi bahsetmesi neden?

(4) Ne olabilece�inin bir örne�ini Aytmatov'un son kitaplar� konusunda bas�na yans�yan bir olay oldukça iyi veriyor: küresel pazardaki yazarlar aras�nda bir yazar. 2007 y�l�nda Aytmatov'un küreselcili�e kar�� ele�tiriler getirdi�i Kagda padayut gori adl� roman� Ufuk Kitaplar�/Da Yay�nc�l�k taraf�ndan Da�lar Devrildi�inde ad�yla yay�mland�; ayn� y�l ayn� kitab� Elips Yay�nlar� Da�lar Y�k�ld�� Zaman yay�mlad�. Her iki yay�nevi de sözle�melerinin oldu�unu öne sürdüler. Elips Yay�nlar� bas�na �u aç�klamay� yapt�: " Sözle�menin yazar�n önceki ve sonraki kitaplar�n� da kapsad��n� ifade eden Ekinci, '�stersek Aytmatov'un kitaplar�n� Almanca haricinde ba�ka dillere de çevirip yay�nlayabiliriz. .. Ufuk Kitaplar� taraf�ndan zannederim tek kitapl�k bir sözle�me yap�lm��. Oysa bizim sözle�memiz tüm kitaplar� kaps�yor.' .. Cengiz Aytmatov ise .. aç�klamas�nda son roman�n�n Türkiye'de yay�nlanmas� konusunda sadece Ufuk Kitaplar�'yla anla�t��n� ifade ediyor." (Zaman, 08.12.2007)

(5) Bunun için �u iki Zaman haberine bkz. "Milleti tutan yazar" ve "Son vasiyeti: Türk dünyas� yeniden yap�lanmal�." �kinci haberin tarihsel çarp�tmas� oldukça dü�ündürücü: "Türk halk�n�n Cengiz Aytmatov ile tan��kl�� Ye�ilçam klasi�i 'Selvi Boylum Al Yazmal�m' filmiyle ba�lad�. Önceki gün kaybetti�imiz Aytmatov, dünyan�n kabul etti�i romanc�l��n�n yan�nda Türk dünyas�na yönelik vizyonu ile de unutulmayacak bir isim." Sosyalist geçmi�inden ar�nd�r�lm�� Aytmatov'un kusursuz bir tan�m�.

"Selvi Boylum Al Yazmal�m" Aytmatov Art�k Yok

K�rg�zistanl� yazar Aytmatov tedavi gördü�ü Almanya'da hayat�n� kaybetti. 80 ya��ndaki dünyaca ünlü edebiyatç� Türkiye'de özellikle "Selvi Boylum Al Yazmal�m" filmine konu olan kitab� kalem almas�yla biliniyor.

B�A Haber Merkezi - �stanbul

11 Haziran 2008, Çar�amba

K�rg�zistanl� edebiyatç� Cengiz Aytmatov dün (10 Haziran) Nürnberg'de ya�am�n� yitirdi.

Almanya'n�n Nürnberg kentindeki Klinikum Nord'da böbrek yetmezli�i tedavisi gören Aytmatov ayn� zamanda Türkan �oray ve Kadir �nan�r'�n ba�rollerini oynad�klar� "Selvi Boylum Al Yazmal�m" fiminin de yazar�yd�.

Aytmatov'un hayat�

12 Aral�k 1928 tarihinde Kuzeybat� K�rg�zistan'daki Talas eyaletinin �eker köyünde do�du. Babas� Törekul Aytmatov, annesi Nagima Hamzayevna Aytmatova'd�r. Ad�, Cengiz Han'dan esinlenerek konulmu�tur.

Gençli�i s�k�nt�l� bir döneme denk gelmi�ti. O dönemde zaten yeni yerle�meye ba�layan siyasal sistem, bir de sava�la mücadele etmek zorundayd�. Çok genç ya�ta çal��maya ba�lad�; çünkü �kinci Dünya Sava��'n�n SSCB üzerindeki etkileri gençleri de etkiliyordu, yeti�kinler sava�ta olduklar�ndan, gençlere büyük i� dü�üyordu.

On dört ya��nda köyündeki sekreterli�e girdi. Burada tar�m makinelerinin say�m�, vergi tahsildarl�� gibi i�lerde çal��t�.
Köyünden, Kazakistan'a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda okudu. Daha sonra �imdiki K�rg�zistan'�n ba�kenti olan Bi�kek'e giderek burada Frunze Tar�m Enstitüsü'nde ö�renimine devam etti.

Ard�ndan Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne geçti ve 1956 ile 1958 y�llar� aras�nda Moskova'da okudu.

Yazmaya bu y�llarda Pravda gazetesinde ba�lad�. Ard�ndan, yazd�� eserleriyle üne kavu�tu ve 1957 y�l�nda Sovyet Yazarlar Birli�i'ne üye kabul edildi.

1963'te Lenin Ödülü'nü ald�. Yap�tlar� yüz ellinin üstünde dile çevrildi. Sovyetler Birli�i'nin da��lmas� ve K�rg�zistan'�n ba��ms�zl��na kavu�mas�ndan sonra ülkesini Lüksemburg'da büyükelçi olarak temsil etti.

Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel roman�n�n film çekimleri için gitti�i Rusya'n�n Tataristan Cumhuriyeti'nin ba�kenti Kazan'da 16 May�s 2008 rahats�zlanarak böbrek yetmezli�i te�hisiyle tedavi için Almanya'ya getirilmi�ti. Almanya'n�n Nürnberg kentindeki Klinikum Nord'da tedavi gören Aytmatov, komaya girmi�ti.

Sava� sonras� yazarlar� aras�nda yer alan Aytmatov, Cemile'den önce bir kaç k�sa hikaye ve Yüzyüze`yi yazd�. Ancak yazar�n kendini kan�tlamas�n� sa�layan kitap Cemile oldu; Louis Aragon Cemile`yi "dünyan�n en güzel a�k hikayesi" olarak tan�mlad�.

Eserlerinde mitolojiye oldukça yak�n durdu; ancak onunki antik anlam�ndan farkl� olarak mitolojiyi ça�da� bir zeminde sentezlemek ve yeniden yaratmakt�. Eserlerinde mitlere, efsanelere ve halk hikayelerine göndermeler yapm��t�r.

Aytmatov; edebi çal��malar�na ek olarak, Avrupa Birli�i, NATO, UNESCO ve Benelüks ülkelerinin K�rg�z delegeli�ini üstlenmi�tir. Ayr�ca K�rg�zistan D��i�leri eski Bakan� Askar Aytmatov'un babas�d�r.

Yap�tlar�ndan baz�lar� �öyle:

Zorlu Geçit (1956), Yüzyüze (1957), Cemile (1958), �lk Ö�retmenim (1962), Da�lar ve Steplerden Masallar (1963), Elveda, Gülsar�! (1966), Beyaz Gemi (1970), Selvi Boylum Al Yazmal�m (1970), Fuji Da��n�n Tepesi (1973), Gün Olur Asra Bedel (1980), Dara�ac� - Di�i kurdun Rüyalar� (1988), Toprak Ana, Cengiz Han'a Küsen Bulut, Çocuklu�um, K�rm�z� Elma, Da�lar Devrildi�inde-Ebedi Ni�anl� (Son roman�-2007). (EZÖ)

* Bu haberi wikipedia.org'dan yararlanarak derledik.
** Aytmatov'un foto�raf�: Andreas Zak

Cengiz Aytmatov: A�k Olmazsa �nsan Ya�am� Bombo� Olur

"A�k olmazsa insan�n gelece�i olmaz. A�k ya�am�n temelidir. A�k olmazsa, onunla ba�lant�l� tutkular da olmaz. Ve insan ya�an� bombo� olur. (...) Do�an�n verdi�i her �eyi, y�ld�zlar�, kozmosu – a�k hepsini içerir. A�k bir senfonidir, dünyan�n senfonisi."

B�A Haber Merkezi - �stanbul

12 Haziran 2008, Per�embe

2004 y�l�nda Valentin Pustovoyt adl� bir gazeteci, Cengiz Aytmatov’la a�k üzerine öylesine bir söyle�i yapm��; Zerkalo Nedeli/Haftan�n Aynas� adl� dergide yay�mlanan bu söyle�ide, Aytmatov’un 1950’li y�llarda Bibisaray Bey�enaliyeva’yla ya�ad�� a�k�n küçük bir an�lmas� da yer al�yor; sa�da yer alan foto�raf Han�� Kulmambetov’un, �a��rt�c� bir �ekilde ünlenen bu a�k öyküsünden yola ç�karak sahneledi�i oyunun, May�s 2008 tarihli bir sergileni�inden bir foto�raf.

Bu adam art�k 75 ya��na gelmi�. Ya�am� hep zengin olaylarla dolu olmu�. Ya�ad�klar�n� ve hissettiklerini, ona ça�da� dünyan�n en büyük yazarlar�ndan biri unvan�n� getiren kitaplar�nda cisimlendirmi�: “Beyaz Gemi,” “Gün Olur Yüzy�l Olur,” “Deniz k�y�s�nda Ko�an Ala Köpek”… Ad� Cengiz Torekuloviç Aytmatov. Yazar�n ki�isel ve sanatsal ya�am�nda a�k önemli bir rol oynam��…

�lk a�k�n�z� hat�rl�yor musunuz? �lk kez ne zaman a��k oldunuz?

Ben Stalin’in bask� uygulad�� bir ailede büyüdüm. Babam� tutuklad�klar� zaman, okulda beni “halk�n dü�man�” saymaya ba�lad�lar. Ama, bana yine de normal davran�yorlard�. Fakat bir gün bir komsomol lideri gelip o s�n�fta okumaya hakk�m olmad��n�, gitmem gerekti�ini söyledi… Iss�z okul bahçesine ç�kt�m. Ö�renciler gelip geçiyordu. Bense tek ba��ma, duvara yaslanm�� bir halde duruyordum ve ne yapaca��m� bilmiyordum… Zil çald�. Dü�ündüm: “�imdi ben ne yapaca��m?” Birden avluya bir k�z ko�up geldi – bizim s�n�fta okuyordu. Ba��n� sa�a sola çeviriyor, bir �eyler aran�yordu.

Beni gördü, bana do�ru ko�tu ve �öyle dedi: “S�n�fa gel, art�k gelebilirsin.”

Ad� neydi?

Hat�rlam�yorum. Y�llar akl�mdan isimleri al�p götürdü. Nas�l bir yüzü vard�, onu hat�rl�yorum, ama ismini, ne yaz�k ki hat�rlam�yorum. Yüzü o anda, bana do�ru ko�tu�u anda muhte�emdi: nas�l tela�land��, bana bir �ekilde yard�m etmek istedi�i belli oluyordu… Bense onun elini tutup birlikte bir yerlere ko�mak istedim… Bu çerçevede aç�k seçik hat�rlad��m ilk olay bu.

Ama sonra, Bi�kek’te (o zamanlar Firunze’ydi ad�) fakültede okuyordum. O y�llarda televizyon yoktu. �ehrin d��nda oturuyordum. Sinemaya gitmek de büyük omlayd�. Demiryolunu geçmek, sonra Djerzinski caddesini geçmek ve “Alatoo” sinemas�na gitmek gerekiyordu. ��te, bütün o yol boyunca hep o sinema salonuna Onun girece�ini, yan�ma oturaca��n� ve birlikte film izleyece�imizi hayal ederdim.

Bu O, belli biri miydi?

Evet, ama ad�n� anmayaca��m. Ba�ka bir fakültede okuyordu. Sonra ailesi ba�ka bir yere ta��nd�, bizim de yollar�m�z ayr�ld�. Bu vakte dek hat�rl�yorum bu heyecan�: sinemaya vaktinde varmak, beklemek, kar��la�mak ve birlikte film seyretmek…

Beni sizin (balerin) Bibisaray Bey�enaliyeva’yla ya�ad��n�z, “Avc�n�n Uçurumun Ba��nda A�lamas�” adl� kitab�n�zda anlatt��m�z o a�k hikayesi sarst�. Ne dersiniz, neden biz tereddütsüz, gözü kapal� bir a�k� hayatta sadece bir kez ya�ar�z?

Anla��lan, ruhsal olgunla�ma, duygusal olgunla�man�n vakti gelip çat�yor. Bu ruhun, kendi kendini kavraman�n doruk noktas� oluyor. Ya�am�n ne demek oldu�unu kavraman�n. Evet, bu da benim ya�am�m�n büyük a�k hikayesi. Unutulmaz.

Ve tam bir doruk noktas�yd�… Ama olan oldu…

Bu a�k ya�am�n�zda keskin bir altüst olu�a neden oldu mu?

Söylemek zor. Takdir edersiniz, a�k hallerinin sergilenmesi bir i�e yaramaz, o rejim bu tür ruhsal sars�nt�lar� ho� kar��lamazd�. Her �ey partinin belirledi�i kat� s�n�rlar�n içinde ya�an�rd�. Sonuçta benim ergenli�im ve gençli�im Stalin ve Stalin sonras� dönemlerde geçti.

Size göre, ruhtaki sevme yetene�i, sanat ve edebiyatta yaratma yetene�iyle ne kadar ba�lant�l�?

Ku�kusuz, bu çok önemli bir unsur. Gerçeklikte sevgi ili�kileri olamaz, ama fantezimizde, imgelemimizde sevgiyle kar��la�mak çok de�erlidir. Bu anlamda yarat�c�l�k için de.

Yazar olarak a�k üzerinizde nas�l bir etki b�rakt�? Eserlerinizden hangilerini büyük bir a�k halindeyken yazd�n�z?

Herhalde, “Elveda, Gülsar�!”… “Cemile,” tabii… Bütün bunlar� daha orada, Moskova Edebiyat Fakültesi’ndeyken yazd�m.

Dünya edebiyat�ndan hangi a�k hikayesini “a�k” sözcü�üyle ayn� s�n�fa koyars�n�z?

Zor bir soru sordunuz. San�r�m, Tolstoy’un yazd�� her �eyi… “Dirili�.” �olohov’dan “Sessiz Don”…

Bence, a�k daha çok bizim içimizde ya�anan ruhsal bir durum. Nesne ikincil kal�yor, büyük ölçüde o sadece bir “tetikleyici.” Siz ne dersiniz?

Nesne – bu bizim sevgimizin yöneldi�i ki�i mi?

Evet.

Ama bu büyük ölçüde bu ki�inin nas�l biri oldu�una ba�l�. Sonuçta bütün a�k heyecan�n� ona yönelmi� durumda: hayaller de, tutkular da… Var olan her �ey, Güne� bile a�ka kat�l�r. Güne� de ��nlar�n� gönderir ve sonuçta bu bizim hareketlerimizi de�i�tirir, çünkü sonuçta gezegenimizdeki her �ey Güne�in enerjisiyle oluyor. Müzik bile.

Bazen bir bisiklete binmi� giderken, bir ezgi duyars�n�z ve bu ezgi sizi onu ilk kez duydu�unuz zamanki ruh haline sokar. A�k, evrenin, o içinde her �eyin birbirine ba�l� oldu�u olgular�ndan biri. �nsan �öyle dü�ünür: i�te ben �öyle biriyim �öyle birini sevdim ve bu benim �ahsi seçimim, sadece bana ba�l�. Ama bütün bunlar önceden belirlenmi�tir, Kozmosla ba�lant�l�d�r. Do�an�n verdi�i her �ey, ya�am�n ortak kuma��nda yer al�r. Sevgimizde. Onda her �ey yo�unla�m�� halde bulunur.

Mutsuz bir a�k ya�ad�n�z m�? Birine a��k olduktan sonra korkuya kap�ld�n�z m�?

Belki, bunu da ya�ad�m.

Peki sevmekten korkmuyor musunuz?

�imdi mi? Her �eyin kendi yeri, kendi zaman� var.

Peki hiç daha önce, mutsuz bir a�ktan sonra sevmekten korktu�unuz oldu mu?

Böyle �eylerden kaçm��md�r – hay�r. Ne olmu�sa do�al bir �ekilde olmu�tur… Nereden buluyorsunuz bu sorular�? Bu alanda bir uzmanl��n�z falan m� var?

Hay�r, öyle demek istemedim. Sadece bir çok kez a��k olmu�sunuz ve herhalde, sonunda bu konuda sadece sorular sormak daha ilginç gelmeye ba�lam��t�r diye dü�ündüm… Neyse, size göre, mutsuz bir a�k neden uzun zaman hat�rlan�r?

Trajedi oldu�undan, ki�isel bir trajedi.

Peki neden onunla ilgili hat�ralar insan�n belle�ine tatl� bir ac� verir?

Çünkü hayal edilen, yani yak�n hissedilen, yani kalpte yer edinen bir �ey, birden y�k�l�verir. Bu da insan�n bilincinde özel bir iz b�rak�r. Gerçekle�tirilememi� bir hayal…

Söylesenize, güzel kad�nlardan korkar m�s�n�z?

Art�k pek de�il…

Birazc�k da olsa kayg�lanmaz m�s�n�z?

�imdi kayg�lanm�yorum.

Peki eskiden?

Tabii, eskiden… (gülüyor)

Y�llar geçtikçe kad�n idealiniz de�i�ti mi? Günümüzdeki “ideal kad�n” kavram� için ne diyorsunuz?

Kad�n idealinde ben hep zeka arad�m. Ve entelektüellik, elbette. Genel olarak, ideal zamanla, uzun, çok say�da gözlem sonucunda olu�turulur. Bu gözlemlerden ideal diye bir �ey olu�turulur. Benim için bu, öncelikle, entelektüel bir �ey.

Ya�land�kça, ya�am boyunca a�k yüzünden kaybetti�iniz zaman ve ruhsal güçler nedeniyle üzüntü duydunuz mu? Akl�n�za hiç bu olmasayd� çok daha fazla yazard�m gibi dü�ünceler geldi mi?

Hay�r, böyle bir üzüntüm yok. Düzen böyle, olmas� gereken olur. Ama ke�ke vaktinde ba�ka bir konuda ekonomi yapm�� olsayd�m: bir yerlerde oturaca��ma, daha çok gezseydim…

Ne dersiniz, a�k suçu hakl� ç�kar�r m�?

Saçmal�k. Bu ancak istisna olabilir.

Yeryüzünde birkaç milyar insan var, bu s�rada içimizden büyük k�sm� yaln�z. Neden sizce?

Bu ki�isel bir sorun, ruhsal bir sorun. Burada birçok etken, özellikle de toplumsal etken devreye giriyor…

Lord Byron �öyle yazm��t�: “A�k! Sen kötü bir tanr�ças�n. Dilim tutuluyor, sana �eytan demeye cesaret edemiyorum!” Siz a�k� neyin tanr�ças� olarak adland�r�rd�n�z?

Hay�r, sadece o kadar de�il. A�k… gelece�in tanr�ças�d�r! A�k olmazsa insan�n gelece�i olmaz. A�k ya�am�n temelidir. A�k olmazsa, onunla ba�lant�l� tutkular da olmaz. Ve insan ya�an� bombo� olur. Ve ayr�ca, a�k olmazsa çocuklar da olmaz, bizi gelece�imize ba�layan nedenler. Do�an�n verdi�i her �eyi, y�ld�zlar�, kozmosu – a�k hepsini içerir. A�k bir senfonidir, dünyan�n senfonisi. (SG/EZÖ)

* Rusçadan çeviren: Sabri Gürses

Zerkalo Nedeli/Haftan�n Aynas� dergisinde yay�nlanan söyle�iye ula�mak için t�klay�n�z.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

Solda Aytmatov Ne Zaman �ld�?

2008-06-15 � Kategori: Arastirma

Solda Aytmatov Ne Zaman Öldü?

Toplumculu�undan ar�nd�r�lan, bürokratik ve etnik bir Cengiz Aytmatov, gerçekten ne olabilir? Ne oldu da Sol, Aytmatov'u bu bürokrat, pragmatist, liberal küreselci erkekler kalabal��na teslim etti?

B�A Haber Merkezi - �stanbul

14 Haziran 2008, Cumartesi

Sabri GÜRSES

Cengiz Aytmatov, Türkçe'ye ilk kez 1960'larda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli�i'nden K�rg�z Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin bir yazar� olarak çevrildi. 1970'lerde Türkiye'ye geldi, toplant�lara kat�ld�. Örne�in 1975 y�l�nda �stanbul'dayd�, buradan Bursa, Ankara ve ba�ka �ehirlere yolculuklar yapt�, yazarlarla tan��t�. Bu dönemde Rus-Sovyet sosyalizminin, yani toplumculu�unun ba�ar�s�n�n önemli bir figürü olarak benimsendi. K�rg�z ve Türk olu�unu toplumcu, sosyalist bir tav�rla; bugünkü küresel canavarl��n insan� dü�ürdü�ü bir etnik varl�k biçimi olarak de�il, do�al, insani bir varolu� olarak; bir varl�k derecesi olarak de�il, olu�un birçok hali içinde bir hal olarak dile getirmeyi bildi. Örne�in Zeynep Oral'�n o y�l onunla yapt�� söyle�ide �u sat�rlar yer al�yor:

"Gerek eserlerinizde, gerek konu�malar�n�zda, bir K�rg�z Türkü olman�za verdi�iniz önem dikkati çekiyor. Türk dili üzerinde çe�itli savlar�n�z da var. Bir Sovyet yazar� olarak Türk diliyle ili�kilerinizden söz eder misiniz?

"Önce �unu belirtmeliyim. Sovyetler Birli�i'ndeki 15 Cumhuriyetin yar�s� Türk halklar�ndan olu�ur… Bugün Sovyetler Birli�i'nde Slavlardan sonra en büyük nüfus yine Türklerde. 60 milyon Türk var. Rusça'n�n üçte biri ise Türkçe'den gelen kelimelerden olu�uyor. Size �unu söyleyeyim ki, 'Tavari�' sözcü�ü bile Türkçe'den gelir. Gerek bu dil birli�i nedeniyle gerek yüzy�llar boyu geli�en ekonomik, politik ve kültürel olgulardan ötürü Türk halklar� aras�nda sonsuz bir ili�ki süregelmi�. Hepimiz Altay kazan�ndan ç�kmay�z." (Milliyet Sanat, 29.09.1975). (1)

Sol büyük bir co�kuyla, enternasyonalist bir co�kuyla benimsedi bu büyük yazar�.(2) Bir ideoloji benimsetmeye çal��m�yor, resmi ideolojisinin baya�� bir sözcüsü gibi konu�muyordu: a�k öyküleri, insan öyküleri anlat�yordu.

Selvi Boylum, Al Yazmal�m

1977 y�l�nda Türkan �oray ve Kadir �nan�r, Ali Özgentürk'ün senaryosu ve At�f Y�lmaz'�n yönetmenli�iyle "Selvi Boylum, Al Yazmal�m" sinemalarda oynad��nda, bütün Türkiye bu sosyalist ülke yazar�n�n öyküleme gücüyle büyülendi. Bu yazar, bu film ve çevresinde olup biten her �ey, So�uk Sava�'�n buz karanl��nda Türkiye'de emperyalizme (herhangi bir emperyalizme) kar�� koyacak bir halklar�n karde�li�i, bir toplumculuk gizili, potansiyeli oldu�unu sergiliyordu.

Aytmatov silik bir hat�ra haline gelirken

Sonra Aytmatov'u sa� yay�mc�lar yay�mlamaya ba�lad�. Üstelik yazar�n yazd�� dillerden, K�rg�zca ya da Rusçadan çevirilerle de�il, �ngilizce ya da Frans�zca çevirilerden yap�lm�� çevirilerle. O y�llarda Mehmet Özgül ve Ergin Altay çevirmi�ti Aytmatov'u, sonra onlar�n çevirdikleri kitaplar�n onlara çok benzeyen, ikinci dil çevirileri yay�mlanmaya ba�lad�. Sonra Kanl� 1 May�s 1977 ya�and�, sonra 1980 darbesi geldi, sonra.. Sonra Sol, sosyalizm, yani toplumculukla birlikte Aytmatov'u da kaybediverdi: Kad�n ve birey olma haklar�n�n, etnik olma haklar�n�n sosyalizmde ihmal edildi�i söylendi, küçük insani öykülerin sosyalizmde bütüncü bak�� içinde kayboldu�u söylendi; Aytmatov da silik bir hat�ra haline geldi. Oysa Aytmatov tam da bu insani durumlar� anlatm�yor muydu?

Sa��n Aytmatov'u

Aytmatov 1980'den sonra da, Sovyetler Sosyalist Cumhuriyetler Birli�i da��ld�ktan sonra da geldi Türkiye'ye. Kendi tutumunda bir de�i�iklik olmu� muydu, görü�lerini yeniden düzenlemi� miydi, ayr� bir tart��ma gerektiriyor. Fakat art�k Sola gelmiyordu. En son 2007 y�l�nda, Elaz�� Belediyesi'nin verdi�i "Türk Dünyas�na Hizmet Ödülü"nü almak üzere geldi Türkiye'ye. Be�ir Ayvazo�lu'nun 2007 tarihli bir yaz�s�nda geçen zamandaki de�i�imin özlü denebilecek bir ifadesi yer al�yor:

"Cengiz Aytmatov, 1992 y�l�nda �LESAM'�n 'Türk Dünyas� Edebiyat�na Hizmet Ödülü'nü almak üzere Türkiye'ye geldi�inde kendisiyle uzunca bir röportaj yapm��t�m. Bu, belki de onun Sovyet rejimini aç�k bir biçimde ele�tirdi�i ilk röportajd�. Ba��ms�z Devletler Toplulu�u'nun Lüxemburg büyükelçisi oldu�u için pek rahat konu�amasa da, o günün �artlar�nda söylenebilecek hemen her �eyi söylemi�, eski durumlar�n� 'Sovyet yazarlar�n�n birer kollar� ve birer ayaklar� ba�l�yd�' diye k�saca özetlemi�ti.

"Zamanla çok daha rahat konu�maya, Türk dünyas� rönesans�ndan, hatta ortak bir edebî Türkçe ihtiyac�ndan söz etmeye ba�layan Aytmatov'un yolu art�k Türkiye'ye daha s�k dü�üyor. Bugün de Elaz��'da, Elaz�� Valili�i'nden 'Türk Dünyas�na Hizmet Ödülü', F�rat Üniversitesi'nden fahri doktora unvan� alacak. Türk Edebiyat� Vakf� ise onun için bir �ükran plaketi haz�rlad�. Bugün ayr�ca Elaz�� Belediyesi'nce Cengiz Aytmatov ad�n�n verildi�i bir park�n aç�l��, ard�ndan da 'Y�ld�r�m Sesli Manasç�: Aytmatov' aç�k oturumu yap�lacak. 15. Hazar �iir Ak�amlar� bile Aytmatov �erefine düzenlendi. TBMM Ba�kan� Köksal Toptan, Devlet Bakan� ve Ba�bakan Yard�mc�s� Cemil Çiçek, Kültür ve Turizm Bakan� Ertu�rul Günay, K�rg�zistan Cumhuriyeti Kültür Bakan� Sultan Raev... hepsi Elaz��'da olacaklar. K�sacas�, bugün Elaz��'da sadece Aytmatov konu�ulacak." (Zaman, 25.10.2007)

Yani, Solun Aytmatov'u gitti, yerine Sa��n Aytmatov'u geldi.(3)

De�i�en tek �ey...

(1) "Cengiz Aytmatov," Zeynep Oral; aktaran Nesin Vakf� Edebiyat Y�ll�� 1976, s. 410-412.

(2) Örne�in, bizim aile kütüphanemizde Cengiz Aytmatov, Ya�ar Kemal, Orhan Kemal, Ci�erxun... hep yan yana durdu ve hâlâ da öyle duruyor.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

Edirne'den Kars'a T�rk okurunun profili 3 A�ustos 2006

2007-12-16 � Kategori: Arastirma

Edirne'den Kars'a T�rk okurunun profili

3 A�ustos 2006

T�rk okuru, son y�llarda tarih kitaplar�n� elinden d��rm�yor. �nternette kitap sat�� yapan �defixe'in ara�t�rmas�na g�re, T�rk okuru, tarihi anlatan roman ve ara�t�rmalar� tercih ederken, T�rkiye'nin en �ok okuyan ilinin de �stanbul oldu�u ortaya ��kt�. Hangi iller hangi kitaplar� okuyor, en �ok talep hangi kitaplara? ��te ara�t�rman�n sonu�lar�...

“Idefixe”, 6 ayl�k sat�� rakamlar�n� kapsayan “T�rkiye Ne Okuyor?” adl� bir ara�t�rma yapt�. �ehre sat�lan kitap adedi, toplam sat�lan kitap say�s�, �ehir n�fusu ve toplam n�fusu baz alarak yap�lan ara�t�rman�n sonu�lar�na g�re, en y�ksek okuma oran� �stanbul'da, en az kitap sat�� ise G�m��hane'de ortaya ��kt�.

Ankara, �zmir, Antalya, Mu�la, Bilecik, Bursa, Edirne, Eski�ehir, Kocaeli ve Tekirda� en �ok okuyan di�er iller oldu. Ardahan, Bayburt, I�d�r, K�r�kkale ve Mardin de internette kitap al�m�nda alt s�ralar� payla�an iller olarak belirlendi.

EN �OK TALEP SINAV VE TAR�H K�TAPLARINA

�nternetten en �ok sat�lan kitaplar listesinde, �lber Ortayl�'n�n ”Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek”, Emre Kongar'�n “Tarihimizle Y�zle�mek”, Turgut �zakman'�n “�u ��lg�n T�rkler”, Ahmet �mit'in ”Kavim” ve Attila �lhan'�n “Gazi Pa�a”s� ilk s�ralar� ald�.

Ki�iye karakteri hakk�nda ne�eli ipu�lar� veren “Kokoloji” ile Elif �afak'�n “Baba ve Pi�” adl� eseri de listelerin �st s�ralar�nda.

Ders kitaplar�, okullarda �nerilen klasikler, i� s�navlar�na haz�rl�k kitaplar�, yemek kitaplar�, diyet kitaplar�, Nasrettin Hoca f�kralar�, bilimsel kitaplar ve hatta Zagor serileri de okurun ilgisini �eken kitaplardan.

HANG� �L NE OKUYOR?

Ara�t�rmaya g�re, baz� illerde en �ok okunan kitaplar ��yle:
-Adana: Y�zy�l�n A�klar� (Can D�ndar), K�rm�z� Bisiklet (Can D�ndar), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�)

-Ankara: V�cudun �ifresi 10 G�nde 15 Kilo (Halil Kargulu), Baba ve Pi� (Elif �afak), Gazi Pa�a (Attila �lhan), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar), Kavim (Ahmet �mit), �l�ler de Konu�ur (William R. Maples)

-Antalya: B�y�k Deniz Y�kseliyor (Uygar �irin), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar), Kavim (Ahmet �mit), B�cekler (Laurence Mound), Kokoloji (Isamu Saito, Tadahiko Nagao), �u ��lg�n T�rkler (Turgut �zakman), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�)

-Bal�kesir: Nas�l Okudum (Tevfik Sa�lam), �u ��lg�n T�rkler (Turgut �zakman), The T�rkler (Yal��n Pek�en), Y�zy�l�n A�klar� (Can D�ndar), Baba ve Pi� (Elif �afak)

-Bart�n: �u ��lg�n T�rkler (Turgut �zakman), �shak (Onat Kutlar), Ma�ara (Jose Saramago)

-Bilecik: A�k Neyin K�saltmas�? (Tuna Kiremit�i), �ktisat Test Bankas� 1000 Soru ve A��klamal� Yan�tlar�-Meslek S�navlar�na Haz�rl�k (Rahmi Yamak), Ferrari'sini Satan Bilge (Robin S. Sharma)

-Bursa: Oktay Usta'n�n Mutfa��ndan (Oktay Aymelek), Sofie'nin D�nyas� (Jostein Gaarder), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar), Kokoloji (Isamu Saito, Tadahiko Nagao), Kavim (Ahmet �mit)

-Denizli: Bilimsel Ara�t�rma ve Yazma El Kitab� (Halil Seyido�lu), Kokoloji (Isamu Saito, Tadahiko Nagao), Do�unun Kozmik Efsaneleri (Stepan Stulginsky), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar)

-Diyarbak�r: Walter Benjamin (Bernd Witte), Yery�z� Halleri (Birhan Keskin), Papa�ana Silah �ekme! (K��k �skender)

-Edirne: Ba�ar� Rehberi (O�uz Sayg�n, Adil Mavi�), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar)

-Erzurum: �u ��lg�n T�rkler (Turgut �zakman), Radyo Dersleri (Michael Kaye, Andrew Popperwell)

-Eski�ehir: Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Televizyon Temsil K�lt�r (Sevilay �elenk), Habercinin El Kitab�

-G�m��hane: Franny ve Zooey (Jerome David Salinger), K�reselle�me S�recinde T�rkiye Ekonomisi B�l��m, Birikim ve B�y�me (Erin� Yeldan), �eytan Ayetleri Tart��mas� (Kolektif)

-Hakkari: Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar), The Mermaid and Other Tales (Hans Andersen), G�le G�le (Can Y�cel)

�STANBUL'DA “GAZ� PA�A”

-�stanbul: Gazi Pa�a (Attila �lhan), Y�r�yen Karton Oyuncaklar (Magdalen Bear), V�cudun �ifresi 10 G�nde 15 Kilo (Halil Kargulu), �ocuklar ��in D�nya Tarihi (Christer �hman), Kumkurdu (Asa Lind), Bit Pazar� B�y�leri (Kelley Armstrong)

-�zmir: Ephesus (Emile L. Jarre), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Her �ey Seninle Ba�lar (M�min Sekman), Kavim (Ahmet �mit), Dr. Jekyll ve Mr. Hyde (R. L. Stevenson), Kokoloji (Isamu Saito, Tadahiko Nagao)

-K�r�kkale: Amat (�hsan Oktay Anar), Sensiz Olmaz ��nk�... (Mehmet Co�kundeniz), �stanbul'da Bir Z�rafa (Sunay Ak�n)

-Kocaeli: Amat (�hsan Oktay Anar), Se�me Hikayeler (Sait Faik Abas�yan�k), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Kokoloji (Isamu Saito, Tadahiko Nagao), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar)

-Mu�la: Avrupa Sorunu Avrupa Ne, Avrupal� Kim? (Perry Anderson, Peter Gowan), Bilgisayar Kurs Kitab� Office 2003, -Oyunun Kural� (Leonardo Sciascia)

-Samsun: Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar), Atlantis (David Gibbins), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Kokoloji (�samu Saito, Tadahiko Nagao)

-Siirt: Kimsenin Konu�mad�� Dil (Eugene Mirabelli), Kavim (Ahmet �mit), Y�zy�l�n A�klar� (Can D�ndar)

-��rnak: Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), Tarihimizle Y�zle�mek (Emre Kongar)

-Tunceli: Bay Pipo: Bir M�T G�revlisinin S�rad�� Ya�am�: Hiram Abas (Soner Yal��n, Do�an Yurdakul), Binba�� Ersever'in �tiraflar� (Soner Yal��n), Son Tap�nak ��valyesi (Raymond Khoury), Vur Emri Bir Aste�menin Tunceli An�lar� (�mit Zileli), G�neydo�udan �yk�ler (Hakan Evrensel), CIA K�rtleri: K�rt Devletinin Gizli Tarihi (Tuncay �zkan), 5. Tim “G�ne� Do�sun �steriz” (Abdullah A�ar)

-Zonguldak: Gazi Pa�a (Attila �lhan), Osmanl�'y� Yeniden Ke�fetmek (�lber Ortayl�), T�rkiye'nin Ekonomik Krizi/Olu�umu ve ��k�� Yollar� (Selim Som�a�)

�NTERNETE ULA�IM SORUNU

�defixe yetkilisi �zg�r Topy�ld�z, baz� illerde internete ula��m sorunu da ya�and��ndan kitap sat��lar�n�n d��t��n� s�yledi.

Bu listeyi 6'�ar ayl�k periyotlarla yapt�klar�n� anlatan Topy�ld�z, “Okuma oran�n�n en y�ksek oldu�u il �stanbul. Okur, son d�nemde en �ok tarih kitaplar�n� tercih ediyor. �u s�ralarda da en �ok Soner Yal��n'�n 'Efendi: Beyaz M�sl�manlar�n S�rr�' adl� kitab� sat�yoruz” dedi.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

�a�da� T�rk �iiri Antolojisi – Giri� 2 / Memet Fuat

2007-07-04 � Kategori: Arastirma

1940 y�l�nda yaz�lan bu yaz�da "sonuna kadar bir anane d��manl��”ndan s�z edilmesi, kimi gen� ku�ak sanat��lar�n�n, 1936 y�l�nda yay�mlanm�� olan �eyh Bedreddin Destan�'nda N�z�m Hikmet'in �a�da� �iir ile geleneksel �iir aras�nda kurmaya �aba g�sterdi�i bire�imin ayr�m�na varmad�klar�n� a��k�a g�steriyor. Anla��ld��na g�re. Serbest naz�mla ba�layan at�l�mc� yenile�me �zlemi, eskinin yeniden �ste ��kar g�r�nmesi �zerine, sol e�ilimli .gen�lerden tepkiler gelmesine yol a�m��t�, ama ortada ne yapaca��n� bilen, �rg�tl�, g��l� bir topluluk yoktu.

8 �ubat 1940 tarihli "Servetif�nun-Uyan��" dergisinde ��kan "Eski-Yeni Kavgas�" ba�l�kl� yaz�s�nda Suad Dervi� ��yle diyordu:

"Evet gen� kalemler aras�nda �yle b�y�k tezadlar g�ze �arpmaktad�r ki, bu tezadlar�n hi� bir d�vada — hele edebiyat d�vas� gibi do�rudan do�ruya bir fikir, bir kanaat, bir d�nya g�r��, bir d�nya anlay�� ifade eden bir d�vada, m��terek ve m�ttehid cephe olmalar�na, m��terek m�cadele edip, m��terek zafer kazanmalar�na imk�n yoktur."

Bu tart��malar olurken. Serbest nazm�n T�rk �iirine getirdi�i yenilikleri siyasal a��rl��ndan soyutlamadan benimseyip s�rd�rme e�ilimleri y�reklendirilmek istenirken, 1937'den beri "Varl�k" dergisinde �l�� uyak dinlemeyen, eskiye b�t�n�yle kar�� kan, bu arada serbest nazm�n siyasa ile ba��n� da koparan yeni bir �iir anlay��n�n ilk �rnekleri yay�mlanmaktayd�.

Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet ��l�s�n�n yazd�� bu �iirler birka� y�l i�inde edebiyat d�nyas�n�n s�n�rlar�n� a�an bir ilgiyle kar��land�.

Orhan Veli'nin 1941 y�l�nda yay�mlad�� Garip adl� kitab�n�n alt ba�l�� yleydi: "�iir hakk�nda d��nceler ve Melih Cevdet, Oktay Rifat, Orhan Veli'den se�ilmi� �iirler." B�ylece, ba�a konmu� olan bildirge niteli�indeki yaz�n�n sorumlulu�u Orhan Veli'ye b�rak�l�yordu. Anla��lan Melih Cevdet ile Oktay Rifat "Garip" ba�l�kl� bu yaz�da savunulan d��nceleri b�t�n�yle benimsememi�lerdi. Ama kitaba al�nan �iirler aras�ndaki benzerlik ortak bir anlay��tan yola ��k�ld��n� a��k�a g�sterecek kadar b�y�kt�.

"Garip" ba�l�kl� yaz�n�n bir yerinde �u s�zler yer al�yordu:

"Bug�ne kadar burjuvazinin mal� olmaktan, y�ksek sanayi devrinin ba�lamas�ndan evvel de dinin ve feodal z�mrenin k�leli�ini yapmaktan ba�ka hi� bir i�e yaramam�� olan �iirde bu de�i�meyen taraf; ‘m�reffeh s�n�flar�n zevkine hitap etmi� olmak’ �eklinde tecelli ediyor. M�reffeh s�n�flar� ya�amak i�in �yle �al��maya ihtiyac� olmayan insanlar te�kil ederler ve o insanlar ge�mi� devirlerin h�kimidirler. O s�n�f� temsil etmi� olan �iir l�y�k oldu�undan daha b�y�k bir m�kemmeliyete eri�mi�tir. Fakat yeni �iirin istinat edece�i zevk art�k akalliyeti te�kil eden o s�n�f�n zevki de�ildir. Bug�nk� d�nyay� dolduran insanlar ya�amak hakk�n� m�temadi bir didi�menin sonunda bulmaktad�rlar. Her�ey gibi �iir de onlar�n hakk�d�r ve onlar�n zevkine hitap edecektir. Bu, mevzuubahis kitlenin istediklerini eski edebiyatlar�n aletleriyle anlatmaya �al��mak demek de de�ildir. Mesele bir s�n�f�n ihtiya�lar�n�n m�dafaas�n� yapmak olmay�p sadece zevkini aramak, bulmak ve sanata h�kim k�lmakt�r. "Yeni bir zevke ancak yeni yollarla ve yeni vas�talarla var�l�r. Bir tak�m ideolojilerin s�ylediklerini bilinen kal�plar i�ine s�k��t�rmakta hi�bir yeni ve san'atk�rane hamle yoktur. Yap�y� temelinden de�i�tirmelidir. Biz senelerden beri zevkimize ve irademize h�kmetmi�, onlar� tayin etmi�, onlara �ekil vermi� edebiyatlar�n s�k�c� ve bunalt�c� tesirinden kurtulabilmek i�in, o edebiyatlar�n bize ��retmi� oldu�u her�eyi atmak mecburiyetindeyiz."

G�r�ld�� gibi. Garip �iiri yaln�zca Ahmet Ha�im, Yahya Kemal, Necip Faz�l gibi �airlere de�il. N�z�m Hikmet gibi �airlere de kar�� kmaktayd�.

Garip �iirinin Serbest nazm�n N�z�m Hikmet koluna uzakl�� ok a��kt�r. �eyh Bedreddin Destan�'ndaki bire�im, �a�da� �iirle Divan �iiri, Halk �iiri aras�nda kurulan ba�lar, "Ya�mur �iseliyor" b�l�m�ndeki s�yleyi�, Garip'�iler i�in bir ��k�� noktas� olmam��, bu �iir her �eye yeniden ba�lamay� se�mi�tir.

Orhan Veli'ye g�re Garip'le "�iirdeki b�t�n hudutlar" a��lm��t�r. �l��, uyak, imge, ses. m�zik, hi�bir �ey s�n�rlayamaz art�k �iiri.

Bu eskiye toptan s�rt �evirme, �z �iir yolunda b�t�n s�n�rlar� a�ma �zlemi, bir yere kadar, Bat�'n�n Ger�ek�st�c�, Gelenek�i, Dadac� �airlerini �a�r��t�r�yorsa da "Garip" ba�l�kl� bildirgede ��yle deniyordu:

"Surrealisme'le, burada bahsetti�im i�tirakler haricinde hi�bir al�kam�z olmad�� gibi herhangi bir edebi mekteple de ba�l�l��m�z mevcut de�ildir."

B�ylece Serbest nazm�n Erc�mend Behzad koluna da bir yak�nl�k duyulmad�� a��k�a belirtilmi� oluyordu.

Siyasal y�nden sak�ncal� olmayan, alaya al�nmas�, f�kralara sokulmas� kolay, �stelik de okurlar�n �a��rt�lma �zlemlerini b�y�k oranda kar��layan Garip �iiri gazetelerde g�n�n konusu haline geldi. Orhan Veli ince alayc�l��, g�rg�r reklamc�l��yla i�in �st�ne �st�ne gitti. Oynad� gazetecilerle...

Gazetelerin k��e yazarlar�, karikat�rc�ler bu tatl� konuyu iyice benimseyince, birka� y�l i�inde Garip �iiri bir ak�m niteli�i kazanarak b�y�k yayg�nl��a ula�t�. �airli�e heves eden gen�ler �a��rt�c�l�� ne alan, �ocuksu s�yleyi�lere yaslanan �iirler yazmaya koyuldular.

Garip ak�m�n� ba�latan Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet ise emek�i s�n�f�n�n be�enisini ararken, k��k kentsoylular�n alt tabakalarla birle�ti�i yerlerde dola�t�lar. G�zel �iirler yazd�lar, �iir alan�nda pek �ok �eyi de�i�tirdiler, yeni bir "be�eni" getirdiler. Hece �iirinin, tutucu �iirin geri �ekilmesini, s�rd�r�lemez g�r�nmesini sa�lad�lar. Hecenin gen� ustalar�n�, Cahit S�tk� Taranc�'y�, Ziya Osman Saba'y� bile — heceden b�t�n�yle koparamasalar da — yanlar�na �ektiler.

Toplumsal kayg�lar ta��mayan bir �iirin b�ylesine yayg�nl�k kazanmas�, gene a�a�� yukar� ayn� y�llarda �iir yazmaya ba�layan toplumsalc� �airleri. Serbest nazm�n N�z�m Hikmet'te beliren �zelliklerini, �e�itli y�nlerine a��rl�k vererek s�rd�ren, siyasal eylemlere kat�lan, kovu�turmalara u�rayan, s�rekli bask� alt�nda tutulan �airleri, b�y�k oranda tedirgin etti. Yazd�klar�n� yay�mlama olanaklar� bile k�s�tl� olan bu �airler Garip ak�m�n� gerici bir ak�m olarak nitelediler. Hasan �zzettin Dinamo, R�fat Ilgaz, Cahit Irgat, Niyazi Ak�nc�o�lu, A.Kadir, Fethi Giray, Suat Ta�er, �mer Faruk Toprak, Enver G�k�e, Mehmed Kemal, Arif Damar siyasal d��ncelerinin belirledi�i �iir anlay��lar�na uymad�� i�in. Garip ak�m�n�n d��nda kalmaya �zen g�sterdiler.

Ne var ki, yazd�klar�n� yay�mlayamayan, okurlar�yla s�rekli bir ili�kiye giremeyen bu sanat��lar, siyasal bask�lar�n olumsuz etkileri alt�nda ezildiler, hep arkada kald�lar. Kimi yazarl��n ba�ka alanlar�na kayd�, kimi b�t�n�yle sustu, kimi yay�mlanabilir olman�n yollar�n� arayarak de�i�ti, kimi de yazd�klar�n� ortaya ��karmay�p siyasal bask�lar�n ge�mesini bekledi.

B�ylece Serbest naz�mla gelen toplumsalc� �iir anlay��n�n bir sonraki ku�akta yayg�n bir ak�m niteli�ine b�r�nmesi �nlenmi� oldu. Garip ak�m� ise �ok h�zl� bir geli�meyle, eski �iirin yollar�n� kesen bir yayg�nl��a ula�t�ktan sonra, kurucular�nca da eksiklikleri g�r�lerek arkada b�rak�ld�.

Orhan Veli 1945'te Garip'in ikinci bas�m�na yazd�� yaz�da ��yle diyordu:

" 'Hi�bir yapt��mdan pi�man olm�yaca��m' diye bir karar vermi�li�iniz var m�d�r? Benim vard�r. �ok da faydas�n� g�rd�m. Bundan bir hayli zaman (�nce) b�yle bir karar vermemi� olsayd�m, �z�nt�l� g�nlerimin say�s� muhakkak ki daha fazla olurdu. Bu arada '1941 senesinde Garip adl� bir kitap ne�retmi�im' diye d��n�r durur, hele onun yeniden bas�lmas�na d�nyada raz� olmazd�m."

1945'te Vazge�emedi�im'i, 1946'da Destan Gibi’yi yay�mlayan Orhan Veli, 1947'de "Yedig�n"de ��kan bir konu�mas�nda ise, "herkesin acayiplik tel�kki etti�i" eski �iirleri i�in ��yle demekteydi:

"�imdi onlar� be�enmiyorum. �ekil bak�m�ndan zay�f buluyorum. �iirin bir de ustal�k denen �eye dayand��n� o zaman bilmiyormu�uz demek. Bug�n bu �airlerden ayr�ld�k. Halk edebiyat�ndan istifade ediyoruz. Ama bir hamle yapabilmek i�in, eskilikten silkinebilmek i�in o �iirleri de yazmak l�z�md�."

Ayr�ld�k dedi�i �airler, Bat�'n�n "modern" �airleri ile ger�ek�st�c�ler.

B�ylece, halk�n be�enisini arama yoluna bir de Halk edebiyat� gelene�inden giriliyordu. 1949'a, "Yaprak" d�nemine kadar, Orhan Veli halk�n be�enisini aramay� s�rd�rd�. 1947'de yay�mlanan Yenisi adl� kitab� kentlerde ya�ayan alt tabaka insanlar� a�z�yla s�ylenmi� �iirlerle doluydu.

Serbest naz�m ak�m� ile Garip ak�m�n� kar��la�t�r�rken bu ak�mlara �nc�l�k etmi� sanat��lar�n en ba�ar�l� d�nemlerini d��nmek yan�lt�c� olur. Sanat��lar geli�ip kendilerini bulduk�a ak�mlar�n s�n�rlar�n� a�arlar. Ne N�z�m Hikmet'i Serbest naz�m ak�m�na s��d�rabiliriz; ne de Orhan Veli'yi, Oktay Rifat'�, Melih Cevdet'i, Garip ak�m�na. �rnek vermek gerekirse Memleketimden insan Manzaralar� Serbest naz�m ak�m� i�inde, ya da Troya �n�nde Atlar Garip ak�m� i�inde d��n�lemez.

Serbest naz�m deyince N�z�m Hikmet'in �eyh Bedreddin Destan�'na kadar olan d�nemini, �lham� Bekir Tez'i, Nail V.'yi, Erc�mend Behzad Lav ile M�mtaz Zeki Ta�k�n'�n 1940'dan �nce yazd�klar�n� hat�rlamal�y�z.

Garip ak�m� ise Orhan Veli'de Destan Gibi, Oktay Rifat'da A�a�� Yukar�, Melih Cevdet'de Telgrafhane ile son bulur. Bunlar �airlerinin ba�ka bir �iir anlay��na y�neldiklerini a��k�a g�steren kitaplard�r.

Bu bak�mdan Serbest naz�m ak�m�yla Garip ak�m�n� kar��la�t�rmak, diyelim N�z�m Hikmet'le Orhan Veli'yi kar��la�t�rmak anlam�na gelmez.

�nce iki ak�m�n do�duklar� ortamlar aras�ndaki benzemezliklere de�inelim:

Siyasal a��dan Serbest naz�m ak�m� bir k�r�kl�k, �zledi�ini elde edememe ortam�nda do�mu�tur, ama umutsuzluk s�z konusu de�ildir. Sanata kar�� olduk�a ho�g�r�l� bir bask� vard�r. Memleketin y�netimini b�t�n�yle elinde tutan, kar�� k�lan, dolay�s�yla korkulan ki�i, ayn� zamanda bir kurtar�c� olarak sevilen, �stelik de sanattan anlayan bir insand�r. Serbest naz�m ak�m�n�n en parlak g�nlerinde, siyasal eylemleriyle ba�� derde giren N�z�m Hikmet'i alttan alta korudu�una inan�l�r. Garip ak�m� ise, bu gibi duygusall�klara hi� d��meyen, memleketi sava�a sokmamaktan ba�ka bir kayg�s� olmayan, i� �eki�meleri k�k�nden kaz�y�p atmak isteyen, �d�n vermez bir Milli �efin bask� ortam�nda do�mu�tur. Umutsuzluk b�y�k oranda s�z konusudur. D�nyada sava� vard�r. N�z�m Hikmet gene cezaevindedir. �stelik bu kez ba��lanacak gibi de g�r�nmemektedir.

Sanatsal a��dan benzemezliklere gelince:

Serbest naz�m ak�m� bir de�i�ikli�i bekleyen, "haz�r" bir ortamda do�mam��t�r. Dizeleri k�rman�n, �l��y� serbestle�tirmenin tutup tutmayaca�� belli de�ildir. Serbest naz�m ak�m�n�n ne Bat�'dan esinlenen Erc�mend Behzad deneyi, ne gen� Sovyet �airlerinden esinlenen N�z�m Hikmet deneyi, daha �nce yap�lm�� benzer deneylerin ba�ar�lar�ndan h�z almam��t�r. Garip ak�m� ise bir de�i�ikli�i bekleyen "haz�r" bir ortamda do�mu�tur. Serbest naz�m ak�m�n�n, daha do�rusu N�z�m Hikmet'in ba�ar�s�ndan sonra, bu t�r giri�imlerin sanat alan�nda ilgiyle kar��lanaca�� bilinmektedir.

�ki ak�mdan birinin "haz�r" olmayan, �b�r�n�n "haz�r" olan ortamlarda do�malar�, yay�lma g��lerini belirleyen �nemli bir etkendir. Serbest naz�m ak�m� �evresine �ok az �air toplarken. Garip ak�m� birdenbire yay�l�vermi�, a�a�� yukar� b�t�n gen� sanat��lar� etki alan�na alm��t�r. Bu duruma yol a�an �ok �nemli ba�ka bir etken de Serbest nazm�n birtak�m siyasal tehlikeler getirmesi. Garip ak�m�n�n ise bu tehlikeleri ba�tan yok etmesidir. �ki ak�m aras�ndaki en k�kl� benzemezlik i�eriktedir denilebilir.

Ama bunlar s�ylenirken daha �ok N�z�m Hikmet, �lhami Bekir Tez, Nail V. d��n�l�yor. Serbest naz�m ak�m�n�n bir de �b�r kolu var. Erc�mend Behzad ile M�mtaz Zeki Ta�k�n i�in de ayn� �eyler s�ylenebilir mi? Siyasal a��dan s�ylenemez, ama onlar�n da i�erik, bak�m�ndan Garip ak�m�yla benzerlikleri bulunmad�� bir ger�ek. Bunun nedenleri �zerinde d��n�rken �unu g�r�yoruz: Erc�mend Behzad ile M�mtaz Zeki Ta�k�n Bat�'daki �iir ak�mlar�n� izlemi�ler, onlardan etkilenerek yazm��lard�r. Garip'�iler ise bu ak�mlardan pek etkilenmemi�ler, "bir edeb� mekteple ba�l�l�k" kurmak istememi�lerdir. Onlar�n Bat�'da ilgisini �eken as�l Uzak Do�u �iiri olmu�tur. Garip'deki �iirlerin �o�unda Hay-Kay havas� vard�r.

Kesinlikle anla��l�yor ki, Erc�mend Behzad ile M�mtaz Zeki Ta�k�n'�n deneyleri Garip'�ilerin pek ilgisini �ekmemi�tir. N�z�m Hikmet'le de i�erik bak�m�ndan temelden ayr�l�yorlar.

Yaln�z ��yle bir durum var:

Orhan Veli'ye g�re, "her �ey gibi �iir de (...) ya�amak hakk�n� m�temadi bir didi�menin sonunda" bulanlar�n "hakk�d�r ve onlar�n zevkine hitap edecektir." Ger�i onlar�n "ihtiya�lar�n�n m�dafaas�n� yapmak" g�revini y�klenmek s�z konusu de�ildir, ama emek�ilerin be�enisini aramak, bulmak, "sanata h�kim k�lmak" �zleminde, Orhan Veli, N�z�m Hikmet'le birle�mektedir.

Bu noktada i�erik bak�m�ndan bir benzerlikleri olmas� gerekmez mi?

Asl�nda Orhan Veli'nin, N�z�m Hikmet'e kar��, ad�n� vermeden yapt�� k��la s�ylemek istedi�i �udur:

Bug�ne kadar bilinen kal�plarla, yani kentsoylu sanat�n�n etkilerinden kurtulamadan, emek�i s�n�f�n�n davalar�n� savunanlar �ok oldu. N�z�m Hikmet de onlardan biri. Ama bu �nemli de�ildir. �nemli olan, kentsoylu sanat�n�n etkilerinden b�t�n�yle s�yr�lmak, yap�y� temelinden de�i�tirmek,emek�i s�n�f�n�n be�enisini aramak, bulmak,"sanata h�kim k�lmakt�r."

Ne var ki, bu aran��ta, Orhan Veli, kar�� kt��n� sand�� N�z�m Hikmet'in yan�nda yer almaktad�r. ��nk� "N�z�m Hikmet b�t�n sanat ya�am� boyunca kentsoylu s�n�f�n�n be�enisinden kurtulup emek�i s�n�f�n�n be�enisini aramak, bulmak, "sanata h�kim k�lmak" i�in sava�m��t�r. Anla��lan, Orhan Veli'ye g�re. Serbest naz�m d�neminde yazd�klar�yla N�z�m Hikmet bu yolda bir ba�ar� elde edememi�, hatta b�yle bir kayg�s� oldu�unu bile g�sterememi�tir.

Y�llar sonra N�z�m Hikmet'in de kendi ilk �iirlerini bu a��dan ele�tirdi�ini biliyoruz. B�ylesine g�� bir i�i ba�armak elbette kolay de�ildi. Nitekim Orhan Veli de bu yolda �nemli bir ba�ar� elde edememi�tir.

Her iki �airin de ilk d�nemlerinde, emek�i s�n�f�n�n be�enisini ararken, kabaday� a�z�na d��k�nl�k g�stermeleri, ortak bir �zellikleri olarak ileri s�r�lebilir. Buna ortak bir yan�lg� da diyebiliriz. Yaln�z bu a�z� N�z�m Hikmet bir ba�kald�rma, kafa tutma tonu olarak benimserken, Orhan Veli de�i�ik bir ya�ama tarz�n�n ho�a giden bir ince alay ��esi olarak kullanm��t�r.

Bi�imsel a��dan iki ak�m�n benzer g�r�nen bir yanlar� aruz ya da hece �l��s�ne ba�l� kalmamalar�, bilinen uyak d�zenlerine uymamalar�d�r. Bu ortak �zellik uzaktan bakanlara iki ak�m aras�nda b�y�k bir benzerlik varm�� izlenimini verir. Oysa biraz yak�nla��nca �nemli ayr�mlarla kar��la��l�r.

Serbest naz�m ak�m�nda hece ��eleri, kal�plara ba�l� kalmayan bir anlay��la da olsa, daha �ok kullan�l�r, biraz dikkat edince hemen g�r�l�r. Ritim, ahenk, �st�ne d��len, �iirde bulunmas� �zlenen �eylerdir. Uyak yeni bir anlay��la ele al�nm��t�r, ama �ok �nem verilen bir ��edir, s�ras�nda �iirin en ilgin� y�n� oluverir.

Garip ak�m�nda ise hece ya da aruz �l��lerinin izlerini g�rmek daha g��t�r. Ritim, ahenk, bu ak�m�n kar�� kt��, b�t�n�yle kurtulamam�� da olsa, benimsemedi�i �eylerdir. Uyaktan da elden geldi�ince ka��n�l�r, dize sonlar�nda seslerin uymas�na de�il, uymamas�na �al��l�r.

�ki ak�m�n ilk bak��ta ortak g�r�nen ama ayr�nt�lar�nda pek benzemeyen bir yanlar� da, eski anlam�yla "�airane"den ka�malar�, �iire konu�ma dilini sokmak amac�n� g�tmeleridir. �iire konu�ma dilini sokmak asl�nda o g�nler i�in yeni bir �ey de�ildi, daha �nceki �airler de bunun ba�ar�l� �rneklerini vermi�lerdi. Yaln�z, Serbest naz�m ak�m� ile Garip ak�m� �airleri bu i�i, arada bir, de�i�iklik olsun diye yapmad�lar. �iiri b�t�n�yle konu�ma dilinin i�ine ald�lar, ayr� bir �iir dili olu�turmay� hi� d��nmediler.

Ama Serbest naz�m ak�m�n�n �zellikle N�z�m Hikmet kolu, konu�ma dili derken, kendi evlerinde konu�ulan dili de�il, emek�ilerin konu�tu�u dili anl�yorlard�. Bu dili arama �abas� onlar� argoya, a��k s�zc�klere, yer yer de kabaday� a�z�na g�t�rd�. Garip ak�m� ise sokaktaki s�radan insan�n konu�ma diline �zendi, emek�i s�n�f�na �ok yak�n bir yerlerde duran k��k kentsoylular�n, sessiz, ezik, dertli insanlar�n dilini benimsedi. Bu dertlili�in i�ine k��k mutluluklar serpi�tirdi, ama umutsuzluk hep egemendi.

Serbest naz�m bir koluyla y��nlara gelecek g�zel g�nleri mu�tulayan, umutlu bir kavga �iiri getirmi�ti. Garip ak�m� ise umutlu bir dil aramak gere�ini duymad�, boyun e�en, ezik insanlar�n, k��k insanlar�n diliyle yetindi.

�ki ak�m aras�ndaki �ok �nemli bir benzemezlik de ses tonlar�ndad�r. Serbest naz�m y�ksek sesle, nerdeyse �ark� s�yler gibi okunan �iirler getirmi�tir. G�n� gelince, b�y�k alanlarda, y��nlara okunaca�� d��n�l�r bu �iirlerin. Garip ak�m� ise �iirin seslendirilmesine kesinlikle kar��d�r. Al�ak sesle, d�ped�z okunmas�n� bile istemez. �iire bak�lacakt�r. �iir kulak i�in de�il, g�z i�indir. Bu anlay�� Bat�'da dizelerle resim yapma a��rd��na d�n��m��t�r. Garip ak�m�n�n bu y�n� yoktur. G�z i�indir derken, �iirin seslendirilmeden, i�ten okunmas� istenmi�tir yaln�zca.

�ki ak�m aras�ndaki gene �ok �nemli ba�ka bir benzemezlik de �udur:

Erc�mend Behzad ile M�mtaz Zeki Ta�k�n Bat� �iirinden etkiler al�rken ulusal havadan uzaklara d��m��ler, uluslararas� bir �iirin �er�evesine girmi�lerdi. N�z�m Hikmet de Serbest naz�m d�neminde yazd�klar�nda ulusall�ktan �zellikle ka��nd�. Ger�i o d�neminde de �iir gelene�imizden yararland�� bir ger�ektir, ama ba�land�� d�nya g�r��n�n etkisiyle, �iirini uluslar�st� k�lmak �zlemini duyuyordu. Ki�ilerine yabanc� adlar takt�, onlar� bir �lkenin insan� olmaktan kurtar�p uluslar�st� insanlar durumuna getirmek istedi. �e�itli uluslar�n i��ileri kendi �lkelerinin s�m�r�c� s�n�flar�ndan �ok birbirlerine yak�nl�k duyduklar�na g�re, uluslararas� �rg�tlerde birle�ip d�nya �ap�nda bir kavgay� y�r�tt�klerine g�re, sanatta da ulusal ba�lardan kurtulunmal�yd�. N�z�m Hikmet bu g�r��n Marx'�� a��dan da yanl�� oldu�unu, insan�n i�inde bulundu�u toplumla birlikte, toplumsal ili�kilerinden soyutlanmadan ele al�nmas� gerekti�ini, 1940'lara do�ru anlad�. Serbest naz�m ak�m� d�neminde yazd�klar�n� sonradan bu y�nden de a��k a��k ele�tirdi. Garip ak�m� ise �iir geleneklerimizden yararlanmad�. Uzak Do�u'dan gelen yabanc� bir �iir anlay��n�n etkisinde kald�, ama bizim toplumumuzun emek�ilere �ok yak�n duran k��k kentsoylu kesimlerinden insanlar� anlatt�. B�ylece ulusal bir �iire y�neldi. �nsanl��n gelece�i �zerine d��nceler �retmedikleri, birtak�m �zlemler �ekmedikleri i�in, ya da bu gibi �zlemlerini �iirlerine yans�tmad�ktan i�in. Garip �airlerinin ulus�uluk-insanc�l�k sorununda bir savrulmalar� olmad�.

Bu iki ak�m aras�nda hi� benzemeyen bir y�n de �udur: Serbest naz�m �yk�yle, hatta romanla yak�n bir ili�kiye girmi�, Garip'�iler ise buna hi� yana�mam��, �iiri �b�r sanatlardan soyutlamay� bir ilke olarak benimsemi�lerdir.

1949'da, "Yaprak" dergisinde, Orhan Veli de, arkada�lar� da iyice de�i�mi�lerdi. Yaln�zca bir be�eniyi aramak, bulmak de�ildi art�k ama�lar�. Siyasal d��ncelerini �iirlerine sokmaktan �ekinmiyorlard�.

l Mart 1949 tarihli "Yaprak"da ��kan "Gen� �airden Beklenen" ba�l�kl� yaz�s�nda, Orhan Veli ��yle diyordu:

"Yirmi ya��m�z� doldural� bir iki seneden fazla olmam��t�; beylik kal�plar, beylik oyunlar, beylik d�nyalar i�inde bunalm�� kalm�� olan �iire yeni imk�nlar arayal�m dedik. �iire yeni d�nyalar, yeni insanlar sokarak, yeni s�yleyi�ler bularak �iirin s�n�rlar�n� biraz daha geni�letmek istedik. �lk i�imiz, bilinen sanatlar� bir tarafa b�rak�p, �iiri bu sanatlar d��nda �iir yapan �zellikleri aramak oldu. B�ylelikle onu bir re�ete, bir tarife matah� olmaktan kurtaracakt�k. Bu i�i ba�arabilmek i�in de �iir tarifelerinin verdi�i tertiplere kar�� gelmek gerekiyordu. O tertipleri bulmu� olan �iirle o �iire s�k�ca ba�l� kimselerin bu dikine giden hareketten memnun olm�yacaklar� besbelli idi. �stelik biz de g�rmek istedi�imiz i�in ne oldu�unu belirtmek i�in, bir tak�m softalar�n damar�na basmaktan ho�lan�yorduk. �iirlerimizin yad�rgan�� sadece al��lm�� kal�plar d��na ��k��ndan de�il, ��kmak isteyi�inden, bunda ayr� bir keyif bulu�andand�. Gayretimizin nas�l bir sebebe dayand�� anla��l�nca biz de biraz yumu�ar gibi olduk. Gelgelelim, bu arada �iire girmi� olan baz� �eyler, �iirin �z mal� imi� gibi, yerle�ti kald�. Bunlardan biri eski �iirin y�ksekten konu�mas�na kar��l�k olarak �iire sokulan alelade konu�ma; biri de eski �iirin b�y�k konular�n�n, b�y�k heyecanlar�n�n yan� ba��nda yer alan k��k, alelade olaylar, k��k, alelade insanlard�. �lk niyet hi� bir �eyin �iir d�� kalmamas�n� sa�lamakt�. Ama, bu yeni �iir yava� yava� yay�l�p bir�ok kimse taraf�ndan da tutulunca i� de�i�ti. Gen� okur yazarlar, hatt� bu i�le u�ra�anlar, sand�lar ki �iir yaln�z k��k olaylar�n, yaln�z alelade bir dille anlat�lmas�ndan meydana gelir. B�yle b�yle bu basitlik, bu alel�delik �iirin bir tarifi, bir �art� oldu. Basitlik, alel�delik derken belki de biraz insafl� davran�yorum. Basitlik, alel�delik diyece�ime bo�luk, hi�lik desem daha do�ru olur. �airin, m�sralar� i�inde, okuyucuya hi� bir �ey s�ylememesi bir yana, s�yleyi�teki basitli�in de gerekti�i gibi anla��ld��n� sanm�yorum. Kolay okunan m�sra�n kolay yaz�l�r bir �ey olmad�� pek bilinmiyor. Bunu anlad��m�z an �iirin g��l�klerini g�recek, eme�e sayg� g�stermesini ��renece�iz. Yaln�z �airin eme�ine de�il; b�t�n insanlar�n eme�ine. Ondan sonra da kolay kolay bo� lak�rd� edemiyece�iz. Gen� �airlerimizin �o�unda, ne yaz�k ki, b�yle bir bo� lak�rd� ile yetinme hali g�r�yoruz. Yaz�m�n ba� taraf�ndaki s�zlerden de anla��laca�� gibi, �iirimizin bu hale gelmesinde galiba bizim neslin b�y�k pay� var. Ama, �air olacak kimsenin biraz d��nmesi, niyetle g�r�n�� birbirinden ay�rabilmesi gerekir. Zaman zaman alelade �eylere de dokunabilmek ba�ka, durmamacas�na alelade olmak ba�ka. Ayr�ca, t�rl� i�lerde �al��an milyonlarca insan�n, i� g�rm�� adam olman�n hakk�n� kazanabilmek i�in, g�be�i �atlarken, iki l�k�rd� ��rp��t�r�p bir i� yapt�m sanman�n kolay kolay ho� g�r�lemiyece�ini bilmek l�z�m. (...) Gen� �airlerden beklenen, sadece, elbirli�iyle y�kt�klar� o eski, o sahte, o yald�zdan ibaret �iire kar��l�k �zl�, be�er� bir �iir, bir ger�ek �iir yaratmalar�d�r. Bunu bug�ne kadar biz de gerekti�i gibi yapamam��sak �al��al�m. Tek, T�rk dili de, T�rk �iiri de insan i�ine ��kabilecek, bizi T�rk olu�umuzla �v�nd�rebilecek bir hale gelsin."

�a�da� T�rk �iiri Antolojisi – Giri� 3 / Memet Fuat

Kal�c� Ba�lant� Yorum (2) Yorum yaz!

Atat�rk'� kitaplarla anmak

2006-11-15 � Kategori: Arastirma

Atat�rk'� kitaplarla anmak

Atat�rk'�n �ocuklu�unda ba�layan kitap tutkusu, sava� zaman� cephede bile s�rd�. S�rt�ndan �niformay� ��kar�p sivil hayata ge�ince okumaya ay�rd�� zaman daha da artt�. 'Kitap okumasayd�m bu yapt�klar�m�n hi�birini yapamazd�m' diyordu

15/11/2006 (396 ki�i okudu)

CENG�Z OTACI (Ar�ivi)

G�n�m�zde kitap okuyan insanlar�n say�s�n�n giderek azalmas�, �lkemiz a��s�ndan olduk�a vahim bir durumdur. B�t�n �lkelerde �ok satan kitaplar�n genel �zelli�i pop�ler k�lt�r� yans�tan eserler olmas�d�r. Bilimsel i�erikli, inceleme/ara�t�rma alan�ndaki eserler, pop�ler eserler kadar tercih edilmemektedir. G�rsel medya adeta insanlar� esir alm��t�r. G�nde �� saat televizyon seyreden bir insan haftada bir g�n�n� televizyon kar��s�nda ge�iriyor demektir. Kendisine mikrofon uzat�lan gen�ler 'Bo� zamanlar�n�z� nas�l de�erlendiriyorsunuz' sorusuna, "kitap okumak gibi" bir cevap da eklemektedir. Kitap okumak, bo� zamanlar� de�erlendirmek olarak alg�lanmaktad�r. Halbuki kitap okumak ba�l� ba��na vakit ayr�lmas� gereken bir i� olmal�d�r.
Yeni bir devletin banisi olan Atat�rk, yapt�� ink�laplar�n me�ruiyetini, �a��rmamak gerekir ki kitaplarda bulmu�tur. Okumayla ve d��nmeyle dolu bir hayat ge�irmesi, ileri g�r��l�l��yle de birle�ince ortaya ink�laplar� ��km��t�r. Yeni devletimizin, Cumhuriyetimiz'in g�das� kitap kaynakl�d�r. Atat�rk'� bir kez daha anarken, onun kitap okuma sevgisini g�zden ka��rmamak gerekir.
"Hayatta en hakiki m�r�it ilimdir" diyen Atat�rk'te okumak, ara�t�rmak bir tutkuya d�n��m��t�r. Atat�rk, geni� bir k�lt�re ve pek �ok eserden m�te�ekkil bir k�t�phaneye sahiptir. Zengin k�t�phanesi sayesinde kitap okumak, ara�t�rma yapmak, d��nce �retmek, ara�t�rd��, d��nd�� konular� tart��maya a�mak, O'nun g�ndelik hayat�n�n vazge�ilmez bir par�as�d�r.

En �ok tarihe ilgi duyard�
Manast�r idadisinde tarih ��retmeni Mehmet Tevfik Bey sayesinde tarih en �ok ilgilendi�i saha olmu�tu. Atat�rk'�n ileriki y�llar�nda kitapl��n�n �o�unlu�unun tarih kitaplar�ndan olu�mas�, onun tarihe ve ulusal bilince verdi�i �nemi g�stermektedir.
Askeri �dadi y�llar�nda Atat�rk en �ok Nam�k Kemal, Abd�lhak Hamit, Ahmet Mithat ve tarih�i Murat Bey'in yaz�lar�yla ilgileniyor, bu kitaplardaki milli bilin� ve ruh, O'nu cezbediyordu. Fethi Bey, Atat�rk'le arkada�l�� y�llar�nda Frans�z d��n�rlerinin kitaplar�yla tan��mas�nda m�him bir rol oynad�. Voltaire, Montesguieu, Rousseau gibi d��n�rleri hem okuyorlar hem de tart��yorlard�.
Harp Okulu y�llar�nda Atat�rk, memleket meseleleriyle daha fazla ilgilenmeye ba�lad�. S�rekli okuyor, yurti�inde bas�lmas� yasak oldu�u i�in �o�u defa �ran'da bas�l�p gelen, e�itlik, h�rriyet gibi kavramlar�n i�lendi�i eserleri temin ediyor ve gizli gizli okuyordu. Hikmet Bayur'un anlatt��na g�re Atat�rk, bu kitaplar� yatakhanede, k�t� ��k �artlar�nda okuyor, uzun d��ncelere dal�yordu. Harp akademisinde, �ocukluk y�llar�nda ba�layan birikimlerini ve siyasal g�zlemlerini arkada�lar�na da anlatabilmek i�in el yaz�s� bir gazete ��karmaya karar verdi ve gazetenin y�netim kurulunda g�rev alarak, gazetenin �o�u yaz�lar�n� tek ba��na yazd�.
Atat�rk'�n okuma ve ��renme a�k� sadece ��rencilik y�llar�na m�nhas�r de�ildi ��phesiz. Okumaya cephede de devam ediyordu. �anakkale sava��n�n en �iddetli zaman�nda kendisini ziyarete gelen gazeteci Ru�en E�ref �nayd�n, Atat�rk'�n odas�n� tasvir ederken, Balzak'�n, Maupassant'�n, Boule de Suif'in ve Lavedan'�n eserlerinin masas�n�n �st�nde durdu�undan bahsetmektedir. Yine �anakkale sava�� zamanlar�nda Atat�rk'�n, yazd�� bir mektupla arkada�� mer L�tfi Bey'in e�inden baz� kitaplar istedi�ini g�rmekteyiz.
16. Kolordu Komutan� olarak Do�u Anadolu'da bulundu�u y�llarda da s�rekli okumayla me�gul olan Atat�rk, burada ge�irdi�i y�llarda tuttu�u an� defterinde, okudu�u kitaplar�n ad�n� vermekte, g�nlerinin askerlikten bo� kalan kesimini okumakla de�erlendirdi�ini anlatmaktad�r.
Atat�rk'�n harp meydanlar�nda dahi okumaktan dur olmad��na �ahit olanlardan biri de Fevzi �akmak't�r. �akmak, Sakarya Meydan Muharebesi ile B�y�k Taarruz aras�nda kalan zamanda Pa�a'n�n �slam Tarihi okudu�unu anlatmaktad�r.
Kitap okumay� tutku seviyesinde seven Atat�rk, Cumhuriyet sonras� zamana kadar yerle�ik bir hayat� olmad�� i�in �ok istemesine ra�men k�t�phane kurmaya muvaffak olamam��, yan�nda okumak istedi�i, sevdi�i, faydal� buldu�u kitaplar� ta��makla yetinmi�tir. Ancak Ankara ve �stanbul'da s�rekli olarak kalmas�yla k�t�phane kurabilmi�tir.
Atat�rk, Ankara'ya yerle�mesinin ard�ndan Ke�i�ren'deki k��k�nde k�t�phanesini kurmu�, fakat zamanla bu evin ihtiya�lar�n� kar��layamamas� kar��s�nda yeni bir k��k yap�lm��t�r. Atat�rk k��k� yapacak olan mimardan iki �zel istekte bulunmu�tur. Bunlardan biri geni� ve ferah bir yemek odas� di�eri de yine geni� bir k�t�phane yapmas�. Asl�nda Atat�rk'�n yeni bir k��ke ihtiya� duymas�n�n temel nedenlerinden biri, Afet �nan'�n dedi�ine g�re geni� bir k�t�phaneye olan ihtiya�t�. Eski k��k�n k�t�phanesi Pa�a'n�n hem �al��t�� hem de g�nd�z misafirlerini kabul etti�i bir yerdi. 1930'dan sonra yeni al�nan kitaplar k�t�phaneye s��maz olmu�tu. Pa�a bu k�t�phanede saatlerce �al��r, okur, okudu�u kitaplar�n alt�n� k�rm�z� ve mor renkli kalemlerle �izer, kenarlar�n� i�aretler, notlar al�rd�. Atat�rk, yeni yap�lacak k��kte geni� bir k�t�phane olmas�n�, bu k�t�phanede haritalar�n� rahat�a yayabilece�i ve kitaplar�n� koyabilece�i geni� bir masa istemi�ti.
T�rkiye'de g�rev yapan Amerikan b�y�kel�isi general Charles H. Sherril, Atat�rk'�n kendisini k�t�phanesinde kabul etmesinin ard�ndan hissettilerini ��yle anlatmaktad�r. "Bug�n Mustafa Kemal kendisini ilk g�nk�nden daha rahat hissediyordur, ��nk� k�t�phanesindeydi. Yarad�l�� itibar�yla okumay� ve ara�t�rmay� seven insanlar kendi kitapl�klar�nda, kitaplar� aras�nda b�t�n g��leri ve b�y�kl�kleriyle g�r�n�rler. �imdi ne masan�n �st�nde yay�l� duran haritalardan ne de oday� t�m duvarlar�yla dolduran kitaplardan bahsetmeyece�im..."
Atat�rk, Dolmabah�e Saray�'na ta��n�rken yan�nda kitaplar�n� da g�t�rmektedir. Kitaplar cephane sand�klar�na konulmu�tur. Bu manzara kar��s�nda duygulanan A. Dila�ar, sonradan kitaplar�n cephane sand�klar�yla ta��nmas�n�, 'kazan�lan askeri sava��n k�lt�rel sava�a d�nd��' �eklinde ifade edecektir. Atat�rk, k�lt�r sava��n� kazanacak malumatla donanmak i�in her zamankinden daha fazla okumaya adad� kendini. De�i�ik sahalardan kitaplar� topluyor, okuyor, yurti�inde bulunmayan kitaplar� yurtd��ndan getirtiyor, v�k�f olmad�� dilde yaz�lm�� olanlar� k�sa zamanda terc�me ettiriyordu.
Ola�an�st� bir �al��ma temposu i�inde �lkemizin k�lt�r sorunlar�na ��k tutma amac�yla gece g�nd�z �al��yordu. Hikmet Bayur, Atat�rk'�n T�rk diliyle ilgili olarak �al��malar�n� ��yle anlat�r. "1932 yaz�nda I. T�rk Tarih Kongresi ve yine I. T�rk Dil Kurultay� aras�nda ge�en �� aya yak�n zaman i�inde Atat�rk, dil �zerinde hemen geceli g�nd�zl� �al��m��t�r. Vaktini biteviye dil �zerinde yaz�lm�� T�rk�e ve Frans�zca eserleri okumak, �eyh S�leyman Efendi'nin s�zl��nden Frans�zca etimolojik ve kelimelerin te�ekk�l ve tarih boyunca seyirlerini g�steren s�zl�klere kadar bir s�r� eser �zerinde inceleme ve kar��la�t�rma yapmakla ge�irdi..."
G�n�n�n �o�unu k�t�phanesinde ge�irdi�i, saatlerce hatta g�nlerce kitap okudu�u yak�nlar� taraf�ndan beyan edilmektedir.

�ki g�n iki gece kitap okudu
Bu noktada Atat�rk'�n sekreteri Hasan R�za Soyak'�n bir an�s�na kendi a�z�ndan de�inelim.
"Bir geziden Ankara'ya d�n�yordum. Sabah trenden iner inmez do�ru k��ke gittim, �zel hizmetinde olanlara Pa�a'n�n ne durumda oldu�unu sordum, "�ki g�n iki gecedir hi� durmadan kitap okuyor, yaln�z bir kere banyo yapt� ve koltu�unda dinlendi'' dediler. �zin al�p yatak odas�na girdim, beyaz keten gecelik entarisiyle geni� koltu�una ba�da� kurmu� dinleniyordu, elinde bitirmek �zere bulundu�u kitab� vard�. Bana :
- Ho� geldin, otur bakal�m. Elime bir tarih kitab� ge�ti. Bilmem ne zamand�r okuyorum dedi. Hayretle sordum.
- Yorulmad�n�z m� Pa�am ?
- Hay�r, yaln�z g�zlerim ya�ar�yor, fakat onun da �aresini buldum. Birka� metre t�lbent ald�rd�m, i�te g�rd��n gibi par�a par�a kestirdim. Ara s�ra bunlarla g�zlerimi kuruluyorum.
Yahya Kemal kat�ld�� bir Ak�am yeme�inde, Atat�rk'�n konu�malar�yla mest oldu�unu s�yleyerek, "Hep askeri okullarda okumu�, s�rt�ndan asker �niformas�n� ��kararak politikaya soyunmu�. O'nun okudu�u okullarda felsefe diye bir ders yoktu. Bu �e�it kitaplar� asl�ndan okuyabilecek kadar Frans�zcas� oldu�unu da sanm�yorum. O y�llarda bu kitaplar�n pek az� dilimize �evrilmi�ti. Peki bu kadar k�lt�r� nereden alm��t� �yleyse?" diyerek bu sorunu ��zememi� ve Ru�en E�ref'e sormu�tu. Ru�en E�ref, Atat�rk'�n gen�lik y�llar�ndan beri, Me�veret, Mizan, ��tihat gibi pozitivist fikir adamlar�m�z�n ��kard�� dergileri okudu�unu, halen elinin alt�nda bunlar�n eksiksiz say�lar� oldu�unu, daha gen�lik y�llar�nda Rousseau'yu okudu�unu s�yler. Yahya Kemal, Ru�en E�ref'in bu a��klamalar�n�n fikrindeki d��mleri ��zd��n� s�yler.
Okumayla ve kitapla i�lid��l� bir hayat ya�ayan Atat�rk, mesle�inin ilk y�llar�nda askerlikle ilgili kitaplar yay�nlam��, sonraki y�llarda 'Yurtta�l�k Bilgileri', 'Dilbilgisi', ve 'Geometri' isimli kitaplar� yazm��t�r. Eski geometri terimlerinin T�rk�e kar��l�klar�n� da yurti�i gezilerinde u�rad�� okullarda ��rencilere ��retirdi. Bu g�n kulland��m�z geometri terimleri ilk defa Atat�rk taraf�ndan t�retilmi�tir.
Yurti�i gezilerde okullar gibi k�t�phanelere de u�rayan Atat�rk, buradaki kitaplarla ilgilenirdi. Askeri k��la denetiminde hastanedeki k�t�phaneye u�rayan Pa�a, baz� kitaplar� sordu, olmad��n� s�yleyen g�revliye 500 lira vererek Bununla faydal� kitaplar al�n�z ve kitap say�s�n� �o�alt�n�z" dedi.
Atat�rk kendisi okudu�u gibi yak�nlar�ndaki ki�ileri de okumak konusunda te�vik etmi�tir. En iyi hediyenin kitap oldu�unu d��nen Atat�rk, hayat� boyunca, hatta �l�m d��e�indeyken bile okumayla alakas�n� kesmemi�tir. Son g�nlerinde yorulmamas� gerekti�ini kendine tavsiye eden doktorlara ra�men O, okuyamasa bile yan�ndakilere okutur ve dinlerdi.
Afet �nan, Atat�rk'�n okuma al��kanl��yla ilgili �unlar� s�ylemektedir: "Atat�rk'�n entelekt�el bir hayat� daima mevcut olmu�tur. Zevk i�in, bilgi edinmek i�in ve yapt�klar�na kaynak olmas� i�in okumu�tur. �al��ma hayat�nda yorulmaz bir kudrete malikti. Okumak, O'nun i�in bir ihtiya�t�. Tarih, dil, co�rafya, hukuk, sosyoloji, ekonomi ve sanat en �ok sevdi�i konulard�. Pek roman okumazd�, ama �iiri severdi."
S�zlerimizi Cemal Granada'n�n kendi a�z�ndan bir hat�ras�yla sona erdirelim. "Bo� zamanlar�nda Atat�rk'�n elinden tarih kitaplar�n�n d��medi�ini hat�rlar�m. Yine Atat�rk bir g�n tarihle alakal� bir kitap okuyordu. Bir s�r� yurt meselesi varken devlet ba�kan�n�n kendini tarihe vermesi Vasfi ��nar'�n biraz can�n� s�km�� olacakt� ki, Atat�rk'e ��yle dedi�ini duydum
- Pa�am, tarihle u�ra��p kafan� yorma. 19 May�s'ta kitap okuyarak m� Samsun'a ��kt�n?
Atat�rk, Vasfi ��nar'�n bu �ok samimi yak�nmas�na g�l�mseyerek ��yle kar��l�k verdi.
- Ben �ocukken fakirdim. �ki kuru� elime ge�ince bunun bir kuru�unu kitaba verirdim. E�er b�yle olmasayd�, bu yapt�klar�m�n hi�birisini yapamazd�m.
Kaynaklar
Atay, Falih R�fk�, �ankaya, �stanbul 1969
Bayur, Hikmet, Atat�rk'�n Hayat� ve Eseri, Ankara 1990
�nan, Afet, Atat�rk Hakk�nda Hat�ra ve Belgeler, Ankara 1968
S�nmez, Cemil, Atat�rk ve Okuma sevgisi, Ankara 1994

Cengiz Otac�: H�kim

http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=204559

Kal�c� Ba�lant� Yorum (1) Yorum yaz!

DERS K�TAPLARINDA TOPLUMSAL C�NS�YET

2006-10-12 � Kategori: Arastirma

DERS K�TAPLARINDA TOPLUMSAL C�NS�YET
Ali'ye kitap, Ay�e'ye s�p�rge

HAMZA AKTAN
___________________________________________________

'Ders Kitaplar�nda Toplumsal Cinsiyet', ��retmenlerin ve onlara m�fredat haz�rlayan Milli E�itim'in �ok�a ders almas� gereken bir kitap

T�rkiye'de ders kitaplar�n�n ideolojisi her zaman sorunlu oldu. �zellikle tarih ders kitaplar�nda 'bizi' merkeze al�p '�teki'yi d��ar�da tutan, bununla da �ocuklara daha o ya�lar�nda zenofobi zerk eden kuvvetli bir damar vard�r. Bu y�nde Milli E�itim Bakanl��'n�n d�zeltme �abalar� nih�yet son birka� y�ld�r g�ndeme gelebildi. O da, ba�ta Yunanistan'la olan yak�nla�ma ve tabii akademi ve medyadan gelen dozu y�ksek ele�tirilerin dikkate al�nmas�yla m�mk�n hale gelebildi. Fakat h�l� d��ar�dan bak�ld��nda ge�erlili�i kalmam�� bir i�erikle kar�� kar��ya oldu�umuz g�r�lebilir.
Ders kitaplar�nda toplumsal cinsiyet ise son y�llara dek pek dikkate al�nd� denilemez. Kad�n-erkek ayr�mlar�n�n toplumsal alan i�inde �ok net �izildi�i, geleneksel rollerin do�rudan al�narak ders kitaplar�na monte edildi�i de birka� itiraz d��nda 'yetkililer'in dikkatini �elmedi. Bu itirazlardan belki en fazla ses bulan� Firdevs G�m��o�lu'nun Ders Kitaplar�nda Toplumsal Cinsiyetba�l�kl� �al��mas� oldu.
Firdevso�lu'nun 1996'da bitirdi�i �al��mas� (Kaynak Yay�nlar�) 2000'li y�llar�n kitaplar�yla g�ncelle�tirilerek �a�da� E�itim Vakf� taraf�ndan yeniden bas�ld�. �al��ma, Cumhuriyet'in ilk y�llar�ndan bug�ne dek ilk��retimde okutulan kitaplar� inceliyor. Firdevso�lu, ara�t�rmas� i�in 1928'den 1995'e kadar ilk ve ortaokullarda okutulan bin tane kitab� incelemi�. 95'den 2005'e dek de sekiz s�n�fa ait matematik ve yabanc� dil kitaplar� hari� b�t�n kitaplar� tarayarak ba�ta ��retmenlere, sonra da Milli E�itim Bakanl��'n�n elinden d��rmemesi gereken bir 'ders alma' �al��mas� ortaya ��karm��.

Eskinin modernli�i, �imdinin muhafazak�rl��
�al��madan ��kan bulgular bizim de i�inden ge�ti�imiz tedrisatta hangi kodlarla yerle�ik rollerimize y�nlendirildi�imizi fark etmemizi ve tabii Cumhuriyet'in ilk y�llar�yla g�n�m�z aras�ndaki '�a�da�l�k' d�zeylerindeki k�r�lman�n boyutlar�n� g�rmeyi sa�l�yor.
��indeki baz� eksik ve tart��maya a��k yanlar� olmakla birlikte g�r�yoruz ki Cumhuriyet'in ilk y�llar�ndaki ders kitaplar� kad�na toplumda hak etti�i yeri g�steriyor, �neriyor. O d�nem d��ar�n�n �znesi olarak g�sterilen kad�n, 1950'lerden itibaren evin, mutfa��n i�ine s�k��t�r�l�yor. �ocuklar i�in de b�y�d�klerinde edinecekleri yer �imdiden i�aret ediliyor. 1963'teki Hayat Bilgisi kitab�na g�re bug�n�n k��k Ay�e'si, yar�n�n ya hem�iresi ya da ev kad�n�; k��k Ali'si ise askeri, m�hendisi, doktoru olacakt�r. Firdevs G�m��o�lu bu nedenle ders kitaplar�nda toplumsal cinsiyet ba�lam�nda T�rkiye tarihini �ok net bi�imde ikiye ay�rabiliyor; Cumhuriyet'in ilk y�llar�yla birinci d�nem (1950'lere dek) ve ikinci yar�s�ndan g�n�m�ze kadar gelen ikinci d�nem.
Bu ikilik �zerinden bak�ld��nda s�rekli bir geriye (yazara g�re Osmanl�'ya) gidi� g�zlemleniyor. Ger�ekten ilgin� bir paradoks. Toplumun yap�s�n�n dayatmalar�yla asl�nda fiilen edilginle�tirilmi� olan Cumhuriyet d�nemi kad�n� ders kitaplar�nda toplumla �at��acak bi�imde (yazara g�re Osmanl�'ya tepki, ondan ka��) �zne kabul ediliyor. Fakat T�rkiye toplumunun geli�mesi, kad�nlar�n ev d��nda da s�z sahibi olabildikleri g�n�m�zde ders kitaplar�nda yine eve/mutfa�a y�nelim s�z konusu oluyor. "Baba para kazan�r, anne evin d�zen ve temizli�ini sa�lar" esprisi 1950'lerden bug�ne dek korunuyor.
'�lk y�llar'la g�n�m�z aras�ndaki �a�da�l�k-muhafazak�rl�k ayr�mlar� hep kad�nlar �zerinden y�r�yor. 1933'te kad�n i�in kocas�ndan ho�nut olmamay� 'bile' bo�anmak i�in yeterli g�ren yakla��m 1987'de bo�anmay� ancak �l�mle m�mk�n g�ren hilkat garibesi bir muhafazak�rl��a evriliyor. Yine �ok basit g�stergelerle ders kitaplar�n� d�zenleyenlerin ideolojik d�nyalar�n� teslim etti�ini g�rebiliyoruz: 33'te fizik deneyi yapt�r�lan k�z �ocu�u 1971'de yerini erkek �ocu�a b�rak�yor. G�m��o�lu'nun g�zlemine g�re 1950'den sonra hi�bir kitapta k�z �ocuklar�na bilimsel deney yapt�r�lm�yor.
G�m��o�lu'nun kitab�n sonuna koydu�u yirmi sayfal�k (altm�� iki adet) g�rsel malzeme, �al��mas�n�n de�erini daha bir art�r�yor do�rusu. Asl�nda yaln�zca kitap sayfalar�ndan al�nm�� bu resimlere bile bak�ld��nda ders kitaplar�ndaki ideolojinin ne menem bir �ey oldu�u hakk�nda bir fikre varmak m�mk�n. 1920'lerde kad�n� ev i�inde de olsa �ocuklar�n� bilgilendiren bir faaliyet i�inde g�steren resimler yakla��k k�rk y�l sonra yerini kad�n� yeniden mutfak ara�-gere�lerinin i�ine hapsetmi� g�rsellere b�rak�yor; 1937'de avukat kad�nlar resmedilirken, 1950'lerde kad�nlar �ama��r y�karken, �t� yaparken g�steriliyor. Daha vahim bir �rnek 2003'teki bir Hayat Bilgisi kitab�ndan. Kitapta kad�n bedeni ilk kez resmediliyor, fakat bir m�dahaleyle; kad�na �ort ve ti��rt giydirilmi�. Bu haliyle her nedense- kad�n�n yaln�zca kalbini g�rebiliyoruz. Erkek bedeni ise t�m a��kl��yla karaci�eri, b�bre�i, idrar kanal� g�r�lebilecek �ekilde g�sterilmi�.

Olumsuz �rnek rasyonelse...
Cumhuriyetin ilk y�llar�yla sonras� aras�nda net bir ayr�m koyan G�m��o�lu, haliyle 'ilk y�llara' adeta g�zelleme yap�yor. Bu a��dan kitab�n hemen t�m� g�n�m�zle, 'ilk y�llar' kar��tl�� ve �at��mas� �zerine bina edilmi�. Do�rusu bu konuda son elli-altm�� y�ll�k �rneklere bak�ld��nda yazara hak vermemek elde de�il. Fakat, g�n�m�zdeki kof cinsiyet�ili�e duyulan tepki �zerinden geli�en 'ilk y�llar' sempatisi ve bu y�llar� her haliyle olumlayan tav�r kimi yerlerde s�k�nt�ya da yol a�m�yor de�il. Bu s�k�nt�y� G�m��o�lu'nun o y�llara halel getirmemeye �zen g�steren tavr�ndan a��k�a g�rebiliyoruz.
�rne�in; "B�y�k k�sm� daha y�ksek bir tahsil g�rmeden hayata kar��acak, ev kad�n� olacak olan k�zlar�m�za m�stakbel vazifeleri hakk�nda esasl� bilgi ve fikir vermek " i�erikli '�lkmektep M�fredat Program�' 1930 tarihini ta��d�� i�in olsa gerek G�m��o�lu'nun ele�tirisinden kurtulmu� oluyor. K�zlar�n neden b�y�k k�sm�n�n y�ksek tahsil g�rmeden ev kad�n� olaca��, bunun nereden ve neden �ng�r�ld��, m�stakbel vazifenin asl�nda ne oldu�u" gibi son derece �nemli soru ve itirazlarla kar��la�mas� gereken m�fredata G�m��o�lu ilgin� bi�imde 'iyi taraf�ndan' bakmay� tercih ediyor: "Yukar�daki de�erlendirmede d�nemin ger�eklerini g�z �n�ne alan bir bak�� a��s�n� g�r�yoruz " diyen G�m��o�lu bu yan�yla m�fredata rasyonellik payesi bi�iyor. Fakat bu izahtan bak�ld��nda, yine o y�llarda toplumun hali haz�rdaki vaziyetine tamamen ters ama �a�da�l�k dikkate al�narak olu�turulmu� olumlu �rneklere de 'irrasyoneldi' demek gerekiyor.
�al��mada eksikli�i hissedilen bir di�er konu da 'ilk y�llar'daki olumlu �er�evenin nas�l olup da bamba�ka bir anlat�ya d�n��t��n�n siyasal-sosyolojik analizi. 1950'lerden sonraki ders kitaplar�nda olu�turulan cinsiyet�i y�nelim Kemalizm'e olan bir tepkiden mi, toplumun muhafazak�rla�mas�ndan m�, yoksa ilk y�llardaki i�eri�in toplumca benimsenmemi�, kabul g�rmemi� olmas�ndan m� kaynakland�� gibi sorular yan�ts�z kal�yor.
Bizlere toplumun cinsiyetimize uygun g�rd�� 'arkaik' rol modelleri ders kitaplar�nda da benimsetilmeye, i�selle�tirilmeye �al��ld�, h�l� da �al��l�yor. K�z �ocu�una annesi gibi yemek yapmas�, �ama��r y�kamas�, onun gibi giyinmesi telkin ediliyor, erkek �ocuklar�na da babalar� gibi 'racona uygun' i�ler-meslekler benimsemesi. "Birol, ablan evi s�p�rm�� m�?" benzeri fi�lerin toplumun kad�nlar�n aleyhine dizayn� olarak ��retildi�inin asl�nda ��retmenlerin de ay�rd�nda olmad��n� yine G�m��o�lu'ndan ��reniyoruz. �kinci bask�n�n �ns�z�nde �al��mas�ndan sonra ald�� tepkileri aktaran yazar, bir�ok ��retmenin kendisine "��rettiklerimizin b�yle anlamlara gelece�ini hi� d��nmemi�tik" dedi�ini anlat�yor. Bu y�n�yle de halen cinsiyet�i bir m�fredat �er�evesinde ders veren ��retmenlerin ve onlara m�fredat haz�rlayan Milli E�itim Bakanl��'n�n G�m��o�lu'nun �al��mas�ndan ��renece�i �ok �ey var.

DERS K�TAPLARINDA TOPLUMSAL C�NS�YET
Cumhuriyetin �lk Y�llar�ndan G�n�m�ze
Firdevs G�m��o�lu, �EV Yay�nlar�, 2006, 197 sayfa, 10 YTL.

Radikal Kitap (RK), 23/06/2006

ERDAL �Z YA�AMINI Y�T�RD�
_____________________________________________________

Usta yazar Erdal �z, kanser tedavisi g�rd�� hastanede ya�am�n� yitirdi. Kitaplar�nda 68 ku�a��n�n ��renci liderleri Deniz Gezmi�, H�seyin �nan ve Yusuf Aslan ile o d�nemi anlatan �z, Deniz'lerin �l�m y�ld�n�m�nde sevenlerini yasa bo�du.

Cumhuriyet 07.05.2006

USTA YAZARIN �L�M� SEVENLER�N� YASA BO�DU. �Z, SALI G�N� U�URLANACAK

Erdal �z'� kaybettik

Bir s�redir Amerikan Hastanesi'nde kanser tedavisi g�ren Erdal �z, kitaplar�nda anlatt�� 68 ku�a��n�n gen�lik �nderleri Deniz Gezmi�, H�seyin �nan ve Yusuf Aslan'�n idam edili�lerinin 34. y�ld�n�m�nde ya�ama g�zlerini yumdu.

EVR�M KAYA

Usta yazar-edebiyat�� Erdal �z '� d�n yitirdik. ''G�l�n�n Soldu�u Ak�am'' , ''Denizler Anlat�yor'' gibi kitaplar�nda 68 ku�a��n�n gen�lik �nderleri Deniz Gezmi� , H�seyin �nan ve Yusuf Aslan ile o d�nemi anlatan �z, Deniz'lerin idam edili�lerinin 34. y�l�nda sevenlerini yasa bo�du. �z, son olarak gazetemizin 22 Nisan 2006 tarihli say�s�nda yay�mlanan ''Kendi Gecesinde'' adl� �yk�s�yle sevenleriyle bulu�mu�tu. >>>

Teknikleri ��renen ��renciler, s�navda s�re sorununu da ��zm�� oluyor: Herkes h�zl� okuyabilir

F�GEN ATALAY
______________________________________________________

Anlayarak �ok h�zl� okumak m�mk�n. H�zl� okuma tekniklerini ��renen ��renciler, soru ��zme h�zlar�n� artt�rarak, liselere giri� s�nav�nda s�re yetmeme sorununu da ��zm�� oluyorlar. �zel Bilfen �lk��retim Okullar�'nda h�zl� okuma teknikleri uygulamas�na, 7. s�n�flarda her hafta bir saat olmak �zere ba�land�. Okul y�neticilerinin verdikleri bilgilere g�re, bu teknikle okuma ��renildi�inde, okurken beyne, tek tek kelime yerine, bir kerede en az 3-4 kelime yollanarak beynin, okunan yaz�lar� daha kolay ve h�zl� kavramas� sa�lan�yor. Anlayarak �ok h�zl� okuma program�ndaysa eskiden beri bilinen okuma tekniklerine ek olarak, sa� beyinle okuma ve beynin alfa dalgalar�n� artt�rarak h�zl� okuma ve normalden kat kat fazla bir anlama d�zeyi elde ediliyor.

Cumhuriyet 28.04.2006

G�Z ATMA VE TARAMA
H�zl� ve anlayarak okuma teknikleri:

**G�z atma...

**Tarama...

**Se�meli okuma...

**G�z gezdirmeli okuma...

**�n okuma...

**Kayma��n� alarak okuma...

**�apraz okuma...

**Sa� beyinle okuma...

**Fotografik okuma...

**Beynin alga dalgalar�n� artt�rarak okuma ...

�ZG�VEN ARTIYOR
H�zl� okuma ama�lar� ��yle:

**Gazete ve dergileri �ok daha h�zl� okumak.

**Ev �devlerini daha k�sa zamanda bitirmek ve artan zamanlar� daha farkl� alanlarda de�erlendirebilmek.

**Soru ��zme h�z�n� artt�rmak.

**OKS'de s�renin yetmemesi sorununu ortadan kald�rmak.

**Okuma performans�na paralel olarak �zg�venin artmas�n� sa�lamak.

�ZG�VEN ARTIYOR
H�zl� okuma ama�lar� ��yle:

**Gazete ve dergileri �ok daha h�zl� okumak.

**Ev �devlerini daha k�sa zamanda bitirmek ve artan zamanlar� daha farkl� alanlarda de�erlendirebilmek.

**Soru ��zme h�z�n� artt�rmak.

**OKS'de s�renin yetmemesi sorununu ortadan kald�rmak.

**Okuma performans�na paralel olarak �zg�venin artmas�n� sa�lamak.

�ZG�VEN ARTIYOR
H�zl� okuma ama�lar� ��yle:

**Gazete ve dergileri �ok daha h�zl� okumak.

**Ev �devlerini daha k�sa zamanda bitirmek ve artan zamanlar� daha farkl� alanlarda de�erlendirebilmek.

**Soru ��zme h�z�n� artt�rmak.

**OKS'de s�renin yetmemesi sorununu ortadan kald�rmak.

**Okuma performans�na paralel olarak �zg�venin artmas�n� sa�lamak.

Cumhuriyet 28.04.2006

BU YIL DAT�A'DA YAPILAMADI
'Can �enli�i' 6. y�l�nda �zmir'de
______________________________________________________

Usta �airimiz Can Y�cel 'in �l�m�n�n birinci y�ld�n�m� olan 2000 y�l�ndan bu yana her y�l Dat�a'da d�zenlenen 'Can �enli�i' nin alt�nc�s�, 29-30 Nisan tarihleri aras�nda, �zmir B�y�k�ehir Belediyesi, Konak Belediyesi, PPR ve Uluslararas� PEN T�rkiye Merkezi i�birli�i ile �zmir'de yap�l�yor.

�enlik y�neticileri �zdem Petek ve Vecdi Sayar , Can �enli�i 2006 etkinliklerinin 29 Nisan Cumartesi saat 17. 00'de Can Y�cel Soka��'nda 'Balkanatolia' toplulu�unun konseri ile ba�layaca��n� a��klad�lar. Ayn� g�n saat 18.00'de G�ndo�du Meydan�'nda �zmir B�y�k�ehir Belediye Ba�kan� Aziz Kocao�lu ve Konak Belediye Ba�kan� Muzaffer Tun�a� taraf�ndan 'Can Y�cel 80 Ya��nda' sergisinin a��l�� yap�lacak. Ard�ndan, Ataol Behramo�lu, Nevzat �elik, Mehmet �etin, Cezmi Ers�z, �nal Ers�zl�, Tu�rul Keskin, Nam�k Kuyumcu, M�slim �elik, Sezai Sar�o�lu, Din�er Sezgin ve Halim Yaza' n�n kat�laca�� bir �iir dinletisi yer alacak. �enli�in ikinci g�n� ise �zmir T�YAP Kitap Fuar�'nda iki panel d�zenlenecek. Vecdi Sayar'�n y�netece�i 'Can Y�cel 80 Ya��nda' ba�l�kl� panele Nevzat �elik, Enver Ercan, Ahmet Telli, E�ber Ya�murdereli kat�lacak. Ayn� g�n, gene Kitap Fuar�'nda, Sina Akyol y�netimindeki '�iirde Hiciv' konulu panelde ise Zeki Co�kun, Mehmet H. Do�an, Sezai Sar�o�lu, Metin �st�nda� konu�acaklar.

�enlik 30 Nisan'da...

�enlik, 30 Nisan Pazar saat 20.00'de �smet �n�n� K�lt�r Merkezi'nde Haluk �etin ve Vedat Sakman '�n dinletisi ile sona erecek. '�iirimizin M�zi�i' (Karacao�lan'dan Can Y�cel'e) adl� etkinlikte 25 �airimizden yap�lan besteler ve Can Y�cel'den �iirler seslendirilecek.

�enlik kapsam�nda, Penguen ve Hayvan �izerleri taraf�ndan haz�rlanan '�izgilerle Can Y�cel' sergisi de �zmir Kitap Fuar�'nda, fuar�n ilk g�n�nden son g�n�ne kadar a��k kalacak.

IMF direktifleriyle haz�rlanan Sosyal G�venlik Yasas�, ciddi hak kay�plar�na neden olacak

Emekliye ya�am hakk� yok
______________________________________________________

* AKP'nin, ilgili kesimlerin t�m itirazlar�na ra�men yasala�t�rd�� yeni sistemle emekli olmak i�in daha �ok �al��mak zorunda kalacak olan emek�ilerin emekli maa�lar�nda ise y�zde 33'e varan oranlarda azalma olacak. Sa�l�k hizmetleri i�in �al��anlardan katk� pay� al�nacak.
MURAT KI�LALI EM�NE KAPLAN

ANKARA - IMF'nin direktifleri do�rultusunda TBMM'den ge�irilen Sosyal Sigortalar ve Genel Sa�l�k Sigortas� Yasas�, ortalama ya�am s�resi kad�nlarda 71, erkeklerde 67 olan T�rkiye'de emeklilik ya��n� kademeli olarak 65'e ��kar�yor. Emekli olmak i�in gerekli prim g�n say�s� 7 binden 9 bine y�kseltilecek. �ocuklar, 18 ya��na kadar anne-babalar�n sigortas�ndan yararlanabilecek, �niversite e�itimi alanlar ise 25 ya��na kadar bu hakk� kullanabilecek.

Cumhuriyet , Sosyal Sigortalar ve Genel Sa�l�k Sigortas� Yasas�'na sorularla ��k tutuyor.

Soru 1: Emekli olma s�resi uzayacak m�?

- Evet. Emekli olmak i�in halen 7 bin olan prim �deme g�n say�s� 9 bin g�ne, yani aral�ks�z 25 y�la ��kacak; 9 bin i�g�n� �al��mayan ki�i emekli olamayacak; 9 bin i�g�n� �al��m�� olanlar bile, emekli maa�� ba�lanabilmesi i�in 65 ya��na kadar bekleyecek.

Soru 2: S�re uzamas� mevcut �al��anlar� da etkileyecek mi?

- Hay�r. Emeklili�e esas prim g�n say�s� 2007 y�l�nda i�e girecekler i�in 7 bin yerine 7 bin 100 g�n olacak. 2008 y�l�ndan itibaren her y�la 100 g�n daha eklenecek.

Soru 3: Sisteme yeni girenler ka� ya��nda emekli olacaklar?

- Ortalama ya�am s�resi kad�nlarda 71, erkeklerde 67 olan T�rkiye'de, emeklilik ya�� kademeli olarak 65'e ��kar�lacak. Emeklilik ya��, 2036-2037 y�llar� aras�nda kad�n i�in 59, erkek i�in 61; 2038-2039 y�llar� aras�nda kad�n i�in 60, erkek i�in 62; 2040-2041 tarihleri aras�nda kad�n i�in 61, erkek i�in 63; 2042-2043 y�llar� aras�nda kad�n i�in 62, erkek i�in 64; 2044-2045 tarihleri aras�nda kad�n i�in 63, erkek i�in 65; 2046-2047 tarihleri aras�nda kad�n i�in 64, erkek i�in 65; 2048 tarihinden itibaren ise kad�n ve erkek i�in 65 olarak uygulanacak. Bu ge�i� sistemine g�re 1 Ocak 2036 tarihinden �nce kad�n ise 58, erkek ise 60 ya��n� dolduramayan sigortal�lar, kademeli olarak y�kselen emeklilik ya�lar�na tabi olacak.

Soru 4: Emeklilik ya�� bug�nden itibaren mi artt�r�lacak?

- Hay�r. Kad�n i�in 58, erkek i�in 60 olan emeklilik ya�� 2036'dan itibaren kademeli olarak artacak.

Soru 5: Herkes bu ya�larda m� emekli olacak?

- Hay�r. �rne�in yeralt� i�lerinde s�rekli veya d�n��ml� olarak en az 20 y�ldan beri �al��an sigortal� maden i��ilerinin emeklilik ya�� 55 olacak.

Soru 6: Emeklilerin maa�� de�i�ecek mi?

- Evet, emekli maa�lar� y�zde 33'e varan oranlarda d��ecek. Emekli maa�lar� ayl�k ba�lama oranlar�na g�re belirleniyor. Buna g�re ayl�k ba�lama oran�, sigortal�n�n malull�k, ya�l�l�k ve �l�m sigortalar�na tabi ge�en toplam prim �deme g�n say�s�n�n her 360 g�n� i�in 2015 y�l� sonuna kadar y�zde 2.5; 2016 y�l� ba��ndan itibaren ise y�zde 2 olarak uygulanacak. Emeklilik geldi�inde bunlar toplanarak sigortal�n�n maa��n�n y�zde ka�� oran�nda emekli ayl�� alaca�� belirlenecek. Ancak ayl�k ba�lama oran� y�zde 90'� ge�emeyecek.

Soru 7: Mevcut maa�larda bir de�i�iklik olacak m�?

- Emeklilik kesintileri artt�� i�in �al��anlar�n �creti d��ecek. Yasa, devlet memurlar�na art�k sa�l�k primi �deme y�k�ml�l�� getirecek ve bu nedenle memur maa�lar� y�zde 5 d�zeyinde azalacak.

Soru 8: Genel sa�l�k sigortas� kapsam�nda hangi hizmetler verilecek?

- Genel sa�l�k sigortas� kapsam�nda sigortal� ve bakmakla y�k�ml� oldu�u ki�ilere koruyucu sa�l�k hizmetleri, hastal�k ve anal�k nedeniyle ayakta veya yatarak sa�l�k hizmetleri verilecek. Ancak sigortal�n�n sosyal g�vencesi olsa bile bir�ok hastal��n tedavisi sigorta kapsam� d��nda kalacak.

Soru 9: Verilen sa�l�k hizmetleri bedava m� olacak?

- Hay�r. Art�k yaln�z ila� al�rken de�il, muayene olurken, tedavi i�in ortez ve protez al�rken de ek bir �deme yap�lacak. Sigortal�lardan ayakta hekim ve di� hekimi muayenesi i�in 2 YTL, ayaktan tedaviden sa�lanan ila�lar, ortez, protez, iyile�tirme ara� ve gere�leri i�in ise y�zde 10 ila 20 oran�nda kat�l�m pay� al�nacak. E�er sigortal� sevk zincirine uymadan tedavi g�r�rse, oranlar y�zde 50 artacak.

Soru 10: Sa�l�k i�in ne kadar prim �denecek?

- Sa�l�k i�in geliri asgari �cretin ��te biri (127 YTL) olan ye�il kartl�lardan bile 64 YTL prim al�nacak. Sa�l�k hizmetinden faydalanacaklardan ''kat�l�m pay�'' kesilecek.

Soru 11: Sigorta primleri ne kadar olacak?

- Malull�k, ya�l�l�k ve �l�m sigortal�lar� prim oran�, sigortal�n�n prime esas kazanc�n�n y�zde 20'si olacak.

Soru 12: Genel sa�l�k sigortas� primi ne kadar olacak?

- Genel sa�l�k sigortas� primi, prime esas kazanc�n y�zde 12.5'i olacak. Bunun y�zde 5'ini sigortal�, y�zde 7.5'ini ise i�veren �deyecek.

Soru 13: �ocuklar ka� ya��na kadar anne ve babalar�n�n sigortas�ndan yararlanabilecek?

- �ocuklar, orta��retim kurumlar�na devam etmiyorlarsa 18 ya��na; lise dengi ��renim ya da Mesleki E�itim Yasas�'nda belirtilen aday ��rakl�k ve ��rakl�k e�itimi ile i�letmelerde mesleki e�itim g�r�yorlarsa 20 ya��na; y�ksek��renim g�r�yorlarsa 25 ya��na kadar anne-babalar�n�n sigortas�ndan yararlanarak sa�l�k hizmeti alabilecek. Mevcut sistemde, k�z �ocuklar� evli olmad�klar� s�rece ya� s�n�rlamas� olmaks�z�n anne-babalar�n�n sa�l�k sigortas�ndan yararlanabiliyordu.

Soru 14: Yeni do�an �ocuklar i�in yard�m yap�lacak m�?

- Sigortal� kad�na veya sigortal� olmayan kar�s�n�n do�um yapmas� nedeniyle sigortal� erke�e, �ocu�un ya�amas� ko�uluyla do�umdan sonraki 6 ay s�resince her ay, do�um tarihinden ge�erli asgari �cretin ��te biri tutar�nda emzirme yard�m� verilecek.

Soru 15: Bu d�zenlemeler ne zamandan itibaren ge�erli olacak?

- Yasa 1 Ocak 2007'de y�r�rl��e girecek.

Cumhuriyet 21.04.2006

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

E�C�NSEL EDEB�YAT / A. �MER T�RKE�

2006-07-22 � Kategori: Arastirma

cinsel �zg�rl�k neden masum de�ildir?

2003’ten itibaren T�rk edebiyat�nda nitelik ve nicelik a��s�ndan h�zla y�kselen ve bu y�l da ayn� y�kseli�i, radikal �izgiden uzak olsa da, devam ettiren e�cinsel edebiyat� inceliyoruz.

A.�MER T�RKE�

KEND� tercihlerimize o kadar s�k� sar�lm��z, g�z�m�z� farkl�l�klara �ylesine kapatm��z ki, i�inde ya�ad��m�z an’�n ahlak, etik ve moral de�erlerini insano�lunun tarih sahnesine ��kt�� andan ba�layarak b�t�n zamanlara yaymakta, tarihi olgular� bug�ne g�re anlamland�rmakta, tarihi �ahsiyetlere ge�erlili�i bug�ne mahsus kimlikler da��tmakta hi�bir tuhafl�k g�rm�yoruz. ��te bu nedenle tarihin ancak sans�rden ge�ebilen bir y�z� girebiliyor ilgi alan�m�za. Haks�zl�k yapmayal�m; ecdad�m�z�n tarihe �akt�� en ufak �ividen ��r�l��plak �iddet i�eren sava� sahnelerine kadar pek �ok �ey resmi tarih s�yleminde uygun gerek�eler ve apa��k bir b�b�rlenmeyle dile getiriliyor asl�nda. Atalar�m�z�n mahrem tarihlerini, cinsel hayatlar�n� ku�at�yor sessizlik. ��nk� o �a�lar�n cinselli�inde bug�n�n ‘sapk�n’ bulunup d��lanan tercihleriyle �rt��en pek �ok yan var.

Do�rusu 20. yy.’�n ortalar�na kadar Bat�’da da �ok farkl� de�ildi durum; tensel zevklerin yads�nmad�� Antik �a�’a ait eserlerde kad�na ya da o�lana duyulan a�k�n ayn� do�all�kla ifade edilmesi Bat�’da uzun y�llar boyunca �a�k�nl�kla ve suskunlukla kar��lanm��, hatta kimi Antik �a� tarih�isi, hayranl�k duydu�u Eski Yunan uygarl��na a�a��l�k buldu�u bu cinsel hayat� yak��t�rmakta g��l�k �ekmi�ti. ��nk� Bat� d�nyas�n�n Ge� Roma �mparatorlu�u’nda kurulup H�ristiyanl�kla birlikte i�lemeye ba�layan b�t�n bask� ve d��lama mekanizmalar� cinsellik etraf�nda kurgulanm��t�; b�t�n bir Orta�a� boyunca insan bedeni bir ahlaks�zl�k yuvas�, bir g�nah kayna�� olarak lanetlenmi�, bedenin t�m sayg�nl�� yok edilmi�, e�cinsellik ve giderek her t�rden �ehvet en b�y�k g�nahla �zde�le�tirilmi�ti. Max Weber’e g�re Bat�’n�n y�kseli�inin hikayesiydi bu.

Cinsel tabular�n burjuva devrimleri s�ras�nda eski sistemle birlikte y�k�laca�� umut edilebilirdi. Ne var ki, Frans�z Devrimi’nin Ayd�nlanma �a�� libertenlerinin b�t�n �abalar�na ra�men feodalizme ve kiliseye kar�� zafer �anlar�n�n �ald�� ilk aylarda yaratt�� zg�rl�k ortam� kal�c� olmad�. Bunun en trajk �rne�i ya�ad�� y�llarda ve �l�m�nden sonraki uzun y�llar boyunca yap�tlar�n�n kabul edilemezli�i �zerinde t�m iktidarlar�n erdemli bir bi�imde anla�t�klar� Marki De Sade’d�. Sonu�ta, etkileri g�n�m�ze dek gelecek bi�imde, Bat�’n�n erotizmi bir bilgi alan� olarak g�rme gelene�i Ayd�nlanma �a��’nda zirvesine t�rmanm��, burjuvazinin �reme taraf�ndan denetlenmeyen her t�rl� cinselli�e kar�� verdi�i m�cadeleye toplumu ayd�nlataca�� varsay�lan ‘bilim’ de destek ��km��, ‘a��r�l�k’lar yasalar kadar ‘bilimsel’ a��dan da yasaklanm��t�. Ayd�nlanma d��ncesi, Orta�a�’a ili�kin bir�ok d��nce tarz�n� yerle bir ediyor, ancak cinsellik, t�p ve ahlak aras�ndaki �er ittifak�na eski rejim kadar sahip ��k�yordu. Bu d��nce, burjuva bireyin modern destan� olan romanlara da yans�d�.

    Osmanl�’da a�k ba�kad�r

Osmanl� toplumu tam b�yle bir anda, �stelik edebiyat, az �nce bahsi ge�en romanlar arac�l��yla tan��t� Bat�’n�n de�er ve d��nce d�nyas�yla. Ahmet Cevdet Pa�a, bu y�llardaki toplumsal ili�kileri ''Maruzat''�nda (1856) �u c�mlelerle �zetliyor; ''Zendostlar (kad�n sevenler) �o�ald�, mahbublar (erkek sevenler) azald�. Kavm - i Lut sanki yere batt�. �stanbul’da �teden beri delikanl�lara ma’ruf ve m�tad olan a�k - u alaka, hali tabisi �zerine k�zlara m�ntakii oldu... Kubera (kibarlar) i�inde gulamparelikle (o�lanc�l�kla) me�hur olan Kamil ve Ali Pa�alar ile onlara mensup olanlar kalmad�. Ali Pa�a da ecanibin (yabanc�lar�n) itirazat�ndan ihtiraz (�ekinme) ile gulampareli�ini ihfaya (gizlemeye) �al��r idi''.

Anla��laca�� gibi, zendostlar�n yani kad�n sevenlerin say�ca art��n�n tarihi �nem arz etti�i o y�llarda, Avrupa roman�nda i�lenen a�k ve cinsellik bi�imleri Osmanl� toplumunda yeni yeni filizlenmeye ba�l�yordu. Avrupa’daki �rnekleri taklit eden Tanzimat romanc�s� kar�� cinse d�n�k bu yeni tarz a�k� ve �ekirdek aile modelini modernli�in biricik ifadesi sayacak ancak roman kahramanlar�na g�nl�nce bir cinsellik ya�ama izni vermeyecektir. Neredeyse her roman ‘a��r�l�k’lar� cezaland�ran �l�mlerle sonlan�r; duygu ve d��nce d�nyas�n� k�s�tlayan geleneksel ba�lar hen�z kopmam��t�r.

Osmanl� toplumunda �zg�rl�k d��ncesini i�selle�tiren II. Me�rutiyet’tir. A�a��da s�ralad��m roman isimleri bile II. Me�rutiyet’in getirdi�i �zg�rl�k ortam�n�n Osmanl� toplumunda en �ok cinsel �zg�rl�k bi�iminde kavrand��n� kan�tlamaya yeter. Mehmet Rauf’un ''Bir Zanba��n Hikayesi'' (1910) ve ''Kaymak Taba��'', Eb�’l Burhan’�n ''Bir �apk�n�n Hikayesi'' (1910), T.P.Z.’nin ''Muhabbet Odas�'' (1912), M.S.’nin ''Zifaf Gecesi Harem A�as�n�n Mua�akas�'' (1913), A.Hasan’�n ''Bir Bakirenin Gebeli�i'' (1914), Ahmet Naci’nin ''Bir A��ftenin Jurnali'' (1914), G.R.’nin ''Beyo�lu Alemi'' (1914), Adil Nami’nin ''Balodan Sonra'' (1914), M. Ali�an’�n ''Kad�nlar�n Arad��'' (1914) gibi romanlarda yazarlar, toplumun eskiyle olan ba�lar�n� sarsmak i�in -bilin�li olarak- her t�rden cinsel ili�kiyi en c�retk�r ifadelerle dile getirerek toplumun yerle�ik de�erlerine sald�rm��lar ve edebiyat�m�z�n ilk ‘underground’ hareketini yaratm��lard�.

    Sade ve Mehmet Rauf

Frans�z Devrimi’nin Sade’� varsa II.Me�rutiyet’in de Mehmet Rauf’u vard�. Sade ve Oscar Wilde metinlerinden adapte ederek yazd�� romanlarlar�nda cinsel ihtiyac�n be�eri bir a�l�k olarak ‘me�ruiyetini’ ve ‘muhakkakl��n�’, hi�bir d�zmece ahlak kural� ile s�n�rlanamayaca��n� savundu o. Mehmet Rauf ve arkada�lar� batan ‘Kavm - i Lut’a yeniden hayat vermi�lerdi. Ancak Fransa’da oldu�u gibi �stanbul’da da uzun s�rmeyecekti �zg�rl�k g�nleri. Osmanl�’y� kurtarmak i�in ahlaka ve dine sar�lmay� vaaz eden -i�lerinde Mehmet Akif’in de yer ald��- bir kesim Mehmet Rauf ve arkada�lar�n�n yazd�klar�n� ‘edebiyat d��’, ‘edebiyat� satan’ romanlar olarak te�hir ve neredeyse ihbar ettiler. Sade ve Wilde gibi Mehmet Rauf da mahkeme �n�ne ��kar�lacak, hapis cezas�na �arpt�r�lmamakla birlikte ordudan at�larak cezaland�r�lacakt�.

    G�rev olarak cinsellik

Se�me, ay�rma ve d��lama mekanizmalar� her kurucu s�re�te kullan�lm��t�r. Eskiyle aras�na s�n�r �ekerken ‘yozla�ma’ya vurgu yapan Cumhuriyet, yozla�man�n simgesi olarak �stanbul’u i�aret edip bir hayat tarz�n� d��ar�da b�rak�rken Anadolu’da Bat� Medeni Hukuku’na dayal� yeni bir ahlak�n, yeni bir hayat tarz�n�n temellerini at�yordu. Ayn� d�nemde tarih de yeniden tanzim edilmi�, icad edilen yeni kimlik t�m zamanlara yay�lm��, T�rklerin k�kenine yap�lan Orta Asya yolculuklar�nda tam da Cumhuriyet’in vaaz etti�i ahlak�n, kad�n tiplerinin ve aile modelinin izleri ‘ke�fedilmi�tir’. O izler ki, bir ba�ka d��laman�n -�slam�n T�rk k�lt�r�yle uyumsuzlu�unun- da izleridir.

Bu ideolojinin topluma yay�lmas� ve benimsetilmesi g�revi, kitle ileti�im ara�lar�n�n �ok c�l�z kald�� o y�llarda elbette yine roman sanat�na d��ecekti. Peki kad�n �zerinden tarif edilen me�ru cinsellik nas�l tasavvur edilmi�, nas�l bir kad�n tipi �rneklenmi�ti? D�nemin pop�ler a�k romanlar�nda canlanan ''Cumhuriyet kad�n�, fikri m�cadelelere, edebiyat hareketlerine, spora ve ayn� zamanda ev kad�nl��na, anneli�e ve zevceli�e merbut, m�kemmel kad�nd�''; yani tam bir g�rev kad�n�yd� o! Me�ru cinselli�in d��ndaki her t�r cinsel etkinlik, cinsel heyecan, hatta cinselli�in her t�rden dillendirili�i ise bir kez daha yasak b�lgeye itilmi�ti. Do�rusu �a��lacak bir �ey yok; Platon’dan beri her t�rden toplum m�hendisli�inin amac� normlar ve normaller yaratmak, zevk ve co�kuyu yads�mak, yaln�zca �remeye y�nelik cinselli�e izin vererek her t�rl� tutkuyu ortadan kald�rmak olmu�tur. �yleyse, politik a��dan cinsel �zg�rl�k hi�bir zaman masum kabul edilmeyecektir. ��nk� hayat�n bir tek karesini renklendiren bir �zg�rl�k an’� bile ba�ka alanlardaki �zg�rl�k�� d��nceleri tetikleme, s�n�flar ve cinsler aras�ndaki ayr�mc�l��a dayanan toplum tasar�mlar�n�n me�ruiyetini sorgulatma tehdidir. (12 Eyl�l darbesinden sonra ilk getirilen yasaklar�n e�cinsel �ark�c�lar� da kapsad��n�, erotik ne�riyat�n yasakland��n�, travestilerin ve transseks�ellerin a�a��lay�c� s�fatlar ve al�alt�c� muamelelerle Ankara d��na s�r�ld�klerini hat�rlamak yerinde olur.)

Cumhuriyet’in talipk�r kadrolar� olan ve ekme�ini devlet kap�s�ndan kazanan ilk Cumhuriyet yazarlar� elbette ideolojik bir �at��maya girmeyeceklerdi; devletin hayat�n b�t�n alanlar�na n�fuz edebildi�i ve cinselli�i kamusal alandan d��lad�� y�llarda yaz�lan romanlar, b�y�k meselelere a��lan kap�lard� ve bu meseleler aras�nda cinsellik yer alamazd�. B�ylece ‘ucuz’ edebiyat�n alan�na itildi cinsellik. Bu tarz romanlarda erkeklerin sokak kad�nlar�yla, ‘yosmalarla’, ahlaks�z kad�nlarla ya�ad�klar� ‘ibret’ verici erotik maceralar�n yan� s�ra, biseks�el ya da e�cinsel kad�nlar da s�zde ahlak�� bir tav�rla, yarg�lay�c�, a�a��lay�c� ifadelerle ama asl�nda erkek fantazilerini k��k�rtmay� ama�layan �ok canl� sahnelerle i�lenmi�tir. Ancak erkek e�cinselli�i s�z konusu bile edilmez.

Y�llar ilerledik�e ayd�nlarla siyasal iktidarlar aras�ndaki ili�kiler bozulmu�, �zellikle sol muhalefetin sesi romanlarda y�kselmi�, kad�n ve erkek aras�ndaki cinsellik pek �ok yazar taraf�ndan hayat�n bir par�as� olarak yerli yerinde canland�r�lm��, hatta kimi romanda cinsellik toplumsal de�erlerin sorgulanma arac� da k�l�nm��t�r. Ne var ki, bu k�sa yaz�da genel karakteristi�ine vurgu yapmak zorunday�z; cinselli�in yasakl� alanlar� T�rk roman�nda da yasakl� kalm��, siyasi ele�tirisini iktidar merkezli kuran muhalif kimlikli yazarlar bile mahrem hayat� sistemle ili�kisi i�inde yeterince sorgulamam��lard�r. Egemen ideolojiden radikal bir kopu� yoktur.

    Yeni bir d�nem

E�cinsel a�k�n Eski Yunan metinleri ya da II. Me�rutiyet romanlar�ndakine benzer bir do�all�kla ifade edilmesi ‘80’lerden sonra Attil� �lhan’�n ''Fena Halde Leman''� (80) ile ba�lar. 2000’lere gelinceye kadar az ama istikrarl� bi�imde i�lenen bu t�rden a�klarda a��rl�k yine kad�nlar aras� ili�kilerdedir. 2000’lerden sonra s�reklilik kazanan e�cinsellik temal� anlat�lar�n say�sal zirvesine 2003 y�l�nda ula�t��n� g�r�yoruz.

Bu k�sa k�lliyat i�inde Bilge Karasu’nun ''K�lavuz'' (1990), H�lya Serap Do�aner’in ''Leyla ile �irin'' (1992), �brahim Altun’un ''Romantik Salg�n'' (1999), Selim �leri’nin ''Solmaz Han�m ve Kimsesiz Okurlar ��in'', Stella Ac�man’�n ''Bella'' (2002) ve Sibel Toruno�lu’nun ''Travesti Pinokyo'' (2002) romanlar�nda e�cinsel tercihlerin insan hayatlar�na olumlu ve olumsuz etkileri �ok iyi yans�t�lm��t�. 2003 y�l�nda ise erkekler aras� a�klar� bar�nd�ran hikayeleriyle Mehmet Bilal’�n ''��nc� Tekil �ah�s'', Sad�k Aslankara’n�n ''S��nak'' ve Niyazi Zorlu’nun ''Hergele ��klar''�; kad�nlar aras�ndaki a�klar�yla Zeynep Aksoy’un ''Deniz K�z�'' ve Stella Aciman’�n ''K�rlang��lar�n �mr�'' romanlar� ilgi �ekiciydiler. P�nar Orhan K�zenci’nin yanl�� bedenlerlere hapsolmu� bir gen� k�z ve bir erke�i konu alan fantastik roman� ''Kurtlu Elma �ekeri'' de bir ilk roman olarak kayda de�erdi. Son olarak, ge�ti�imiz g�nlerde yay�mlanan ve ele ald��m�z konu �zerine bug�ne dek yay�mlanan romanlar aras�nda belki de en iyisi olan ''Yar�n Yapayaln�z''a k�sa ve �zel bir yer a�mak istiyorum. Selim �leri, aralar�nda hem b�y�k bir ya� fark� hem de sosyal ve s�n�fsal farkl�l�klar olan iki insan�n; �nl� bir soprano ile terzilik yapan gen� bir k�z�n tutkulu ve h�z�nl� a�k�n� pastoral bir hikaye i�inde Re�at Nuri romanlar� ve opera klasikleri e�li�inde �ylesine �iirsel bir bi�imde dile getirmi� ki, a�k�n cinsiyeti art�k �nemsizle�iyor. Anl�yoruz ki, erkek, kad�n, gay ya da lezbiyen gibi s�zc�klere, kendimize bakarak ‘normal’le�tirdi�imiz tek bir bi�ime asla hapsedilemeyecek insani bir duygudur a�k. �nemli olan ya�anan ‘an’d�r; bitti�indeyse yaln�zl�k ve buruk bir tad kalacakt�r geriye...

Ele ald�klar� insan tiplerine cinsel �zg�rl�klerini veren romanlarda art�� kaydedilen bu s�re� i�erisinde cinselli�in her �e�idinin toplumsal hayatta, edebiyatta ve sinemada �nemli bir yer kaplad��n�, cinselli�in bir ba�ka t�rl� ku�at�lm��l�k i�inde ehlile�tirildi�ini biliyoruz. Bu a��dan bak�ld��nda roman alan�nda kaydedilen geli�melerin radikalli�inden s�z edemeyiz. Ama yine de �nemli ve olumlu buluyorum; yeter ki edebiyat alan�nda olundu�u unutulmas�n, erotikle pornografik aras�ndaki s�n�r �i�nenmesin... Genet’in �zele�tirisi ile bitiriyorum; ''Okurlar kitaplar�mdan cinsel bak�mdan etkileniyorlarsa bunun nedeni k�t� yaz�lm�� olmalar�d�r diye d��n�yorum bug�n, ��nk� �iirsel heyecan o kadar g��l� olmal�d�r ki hi�bir okur cinsel bak�mdan heyecanlanmas�n. Kitaplar�m pornografik yaz�lar olduklar� �l��de, onlar� ink�r etmiyorum, incelik g�stermekten yoksun oldu�umu s�yl�yorum''.

    E�cinsel edebiyattan baz� �rnekler

1980 ''Fena Halde Leman'' / Attil� �lhan
1981 ''Dersaadette Sabah Ezanlar�'' / Attil� �lhan
1984 ''Haco Han�m Vay'' / Attila �lhan
1990 ''Bay Z D��ncenin Cinselli�i'' / Tufan Erbar��t�ran
1990 ''K�lavuz'' / Bilge Karasu
1992 ''Leyla ile �irin'' / H�lya Serap Do�aner
1993 ''D��lerin �ark�s� Yok'' / Veysel Dikmen
1996 ''�arlo, Bir Kara Kafa ��in Balad'' / Ahmet Haluk �nal
1997 ''Cemil �evket Bey - Aynal� Dolaba �ki El Revolver'' / Selim �leri
1998 ''Cahide'' / Aysel �zdemir
1999 ''Romantik Salg�n'' / �brahim Altun
2000 ''G�nahs�z'' / �brahim Altun
2000 ''Solmaz Han�m ve Kimsesiz Okurlar ��in'' / Selim �leri
2000 ''S�v�'' / Turgut Y�ksel
2001 ''Hayat Roman'' / Turgut Y�ksel
2002 ''Bella'' / Stella Aciman
2002 ''Ben Kendimi Affediyorum Tanr�m Ya Sen?'' / Tijen Kino
2002 ''Kilidi S�rl� Anahtar'' / Baki Ko�ar
2002 ''Travesti Pinokyo'' / Sibel Toruno�lu
2003 ''K�rlang��lar�n �mr�'' / Stella Aciman
2003 ''Deniz K�z�'' / Zeynep Aksoy
2003 ''S��nak'' / Sad�k Aslankara
2003 ''��nc� Tekil �ah�s'' / Mehmet Bilal
2003 ''Zarife'' / Deniz Kavuk�uo�lu
2003 ''Kurtlu Elma �ekeri'' / P�nar Orhan K�zeci
2003 ''�imdilik Kad�n'' / Emine Sara�o�lu
2003 ''Jigolo Cinayetleri'' / Mehmet Murat Somer
2003 ''Peygamber Cinayetleri'' / Mehmet Murat Somer
2003 ''Buse Cinayetleri'' / Mehmet Murat Somer
2003 ''Hergele ��klar'' / Niyazi Zorlu

Milliyet Kitap, 02.04.2004

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

Aziz Nesin'siz 11 Y�l Ge�ti

2006-07-21 � Kategori: Arastirma

Aziz Nesin'siz 11 Y�l Ge�ti

Ayd�n �leri

AYDINLANMA USTAMIZ AZ�Z NES�N’S�Z 11 YIL GE�T�.

Aram�zdan Ayr�l��n�n 11.Y�l�nda Ayd�nlanma Ustam�z Aziz Nesin’e Sayg�yla…

“Temmuz Ate�inden” kurtulan ustam�z 11 y�l �nce bir imza g�n�n�n gecesinde yine bir Temmuz g�n�nde aram�zdan ayr�ld�. Son g�n�ne, son an�na kadar dimdik ayaktayd�.

Sanat�yla u�ra��rken, ayd�nl�k y�z�yle bu �lkenin g�zel �ocuklar�na uyan�k masallar anlat�rken aram�zdan ayr�ld�. Ayd�nlanma ustam�z Aziz Nesin’i �zlemle an�yoruz.

�L�ME E��LMEK

Uyumaya de�il

R�yalar�ma gidiyorum

Orada ya�ayaca��m iste�imce

Uyan�kken hi� ya�ayamad��m

Hepsi de gen�ti g�zeldi

Sevdim sevildim diye aldanarak

Son g�rd��m onlar olacak

Bunca y�ld�r sevgiye dayanamad��m

�l�me de�il

Sonsuzlu�a gidiyorum

Orda dinlenece�im g�nl�mce

Ya�arken hi� mi hi� dinlenemedi�im

Kalemim yine elimde

Ka��tlar�m da �n�mde

Son uykusunda d��ecek ba��m

Sa�l��mda hi� e�medi�im

Aziz Nesin

As�l Ad� Mehmet Nusret olan Aziz Nesin 1915 y�l�nda �stanbul’da do�du.Kuleli Askeri Lisesi’ni, Harp Okulu’nu (1937) bitirdi, subayl�ktan gazete f�kra yazarl��na ge�ti (1944), bir�ok gazetede yazd�. Sabahattin Ali ile birlikte, �nce Marko Pa�a ve s�ras�yla Malum Pa�a, Merhum Pa�a, Alibaba (1646/47) ve tek ba��na Z�b�k (1962) adl� mizah dergilerini ��kard�; yaz�lar�ndan �t�r� hapse girdi, s�r�ld�. Bir ara D��n Yay�nevi’ni (1956) kurdu, da��tt�. Hayat�n� ba��ms�z yazar olarak s�rd�rd�. �zmir �e�me'deki imza g�n� sonras�, 1995 y�l�n�n5 Temmuz’u 6 Temmuz’a ba�layan gece saat 01.05'te hayat veda etti.

Sanata �iirler, ger�ek�i hikayeler (Millet Dergisi, 1944) ile ba�lam��t�, d�nyaca tan�nan g��l� bir mizah yazar� oldu. Cumhuriyet D�neminde T�rk Mizah� (1973) ad�nda bir de antoloji d�zenlemi� olan yazar, T�rkiye’de ve ba�ka �lkelerde yay�mlanacak, oynanacak kitap ve oyunlar�n�n telif haklar� ve dileyenlerin yard�m ve ba��lar�yla y�r�t�lmek �zere, 1972’de bir NES�N VAKFI kurdu; bu vakf�n amac� “Vakf�n yurduna her y�l al�nacak d�rt kimsesiz ve yoksul �ocu�u, ilkokuldan ba�latarak y�ksek okulu, meslek okulunu bitirinceye ya da bir meslek edininceye dek, her t�rl� gereksinimlerini sa�layarak bar�nd�rmak, yeti�tirmektir.” Vak�f her y�l bir edebiyat y�ll�� kar�yor. �lk Nesin Vakf� Edebiyat Y�ll�� 1976’da ��kt�.

Kazand�� d�ller, arma�anlar;

T�rkiye’de;

�� Karag�z Oyunu (bas. 1968) ile Milliyet gazetesinin 6. Karacan Arma�an� birincili�ini (1968), �i�u ile T�rk Dil Kurumu 1970 Tiyatro �d�l�’n�, P�rlatan Bal oyunuyla Ark�n �ocuk Edebiyat� �d�lleri ikincili�ini (1974) kazand�.

Yurtd��nda ald�� uluslararas� �d�llerse alt� tanedir:

�st �ste iki y�l Alt�n Palmiye (�talya 1956, 1957), Alt�n Kirpi (Bulgaristan, 1966), Krokodil (Sovyetler Birli�i, 1069) ve Lot�s (Asya-Afrika Yazarlar Birli�i taraf�ndan Filipinler’in Manila kentinde, 1975) �d�lleri. Son olarak Gabrova kentinde (Bulgaristan) kik y�lda bir d�zenlenen G�lmece ve Yergi �enli�i’nde, Uluslar aras� G�lmece Kitaplar� Yar��mas�’nda B�y�k �d�l’� ( Hitar Petar �d�l�, 1977) kazand�.

ESERLER�

Hikaye kitaplar� : Geriye Kalan (1948), �t Kuyru�u (1955), Yedek Par�a (1955), Fil Hamdi (1955), Damda Deli Var (1956), Koltuk (1957), Kazan T�reni (1957), Toros Canavar� (1957), Deliler Bo�and� (1957), Mahallenin K�smeti (1957), �lm�� E�ek (1957), Hangi Parti Kazanacak (1957), Havadan Sudan (1958), Bay D�d�k (1958), Nazik Alet (1958), G�d�g�d� (1959), Aferin (1959), K�rd�� (1959), Mahmut ile Nigar (1959), G�z�ne G�zl�k (1960), Ah Biz E�ekler (1960), Y�z Liraya Bir Deli (1961), Bir Koltuk Nas�l Devrilir (1961), Biz Adam Olmay�z (1962), Sosyalizm Geliyor Savulun (1965), �htilali Nas�l Yapt�k (1965), R�fat Bey Neden Ka��n�yor (1965), Ye�il renkli Namus gaz� 81965), B�lb�l Yuvas� Evler (1968), Vatan Sa�olsun (1968), Ya�as�n Memleket (1969), B�y�k Grev (1978), Hayvan Deyip Ge�me (1980), 70 Ya��m Merhaba (1984), Kalpazanl�k Bile Yap�lam�yor (1984), Ma�inli K�z ��in Ev (1987), Nah Kalk�n�rs�n (1988).

Romanlar�: kad�n Olan Erkek (1955), Gol Kral� Sait Hopsait (1957), Erkek Sabahat (1957), sa�k�ran (1959), Z�b�k (1961), �imdiki �ocuklar Harika (1967), Tatl� Bet�� (1974), Ya�ar Ne Ya�ar Ne Ya�amaz (1977), Surname (1976), Tek Yol (1978).
An�lar�: Bir S�rg�n�n Hat�ralar� (1957), B�yle Gelmi� B�yle Gitmez (1. B�l�m 1966, 2. B�l�m 1976), Poliste (1967), Yoku�un Ba�� (1982), Salk�m Salk�m As�lacak Adamlar (1987), R�yalar�m Ziyan Olmas�n (1990).
Masallar�: Memleketin Birinde (1987), Hoptirinam (1960), Uyusana Tosunum (1971), Aziz Dededen Masallar.
Ta�lama: Azizname (1970).
F�kralar: Nutuk Makinas� (1958), Az Gittik Uz Gittik (1959), Merhaba (1971), Su�lanan ve Aklanan Yaz�lar (1982), Ah Biz �dlek Ayd�nlar (1985), Korkudan Korkmak (1988),
Gezi: Duyduk Duymad�k Demeyin (1976), D�nya Kazan Ben Kep�e (1977),
Oyunlar: Biraz Gelir misiniz (1958), Bir �ey Yap Met (1959), Toros Canavar� (1963), D�d�k��lerle F�r�ac�lar�n Sava�� (1968), �i�u (1970), Tut Elimden Rovni (1970), Hadi �ld�rsene Canikom (1970), Be� K�sa Oyun (1979), B�t�n Oyunlar� Adam Yay�nlar�’nda ��kt� (1982).Barbaros’un Torunu, Hakk�m� Ver Hakk�, Ya�ar Ne Ya�ar Ne Ya�amaz oyunlar� bas�lmad�.
�iir kitaplar�: Sondan Ba�a (1984), Sevgiye On �l�me Be� Kala (1986), Kendini Yakalamak (1988), Ho��akal�n (1990), Sivas Ac�s� (1995)

Kal�c� Ba�lant� Yorum (1) Yorum yaz!

Ayd�n �im�ek'ten "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme "

2006-05-06 � Kategori: Arastirma

Ayd�n �im�ek'ten "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme "

Yarat�c� yazman�n ufuklar�

H�lya SOY�EKERC�

"Yazmak �st�ne yazmak", usta i�i yaz�nsall�k deneyimleri i�inden ge�erek, yarat�c�l��n s�n�rs�z ufuklar�n� sezdiren, yazar aday�n�n y�re�ini ve zihnini deneyselli�in heyecanl� ya�ant�lar�na a��l�mlayan, zorlu bir �al��ma... Derinlikli d��nce, birikim ve yarat�m s�re�lerini gerektiren b�ylesi bir �al��mada baz� ince noktalar da �ok �nemli. "Yazmak" konusunda ��tler veren, kendi do�rular�n� dayatan, kesinlemeler ve dikey s�ylemlerle olu�turulmu� bir kitap, yazar aday�n�, yarat�c�l�k ve deneyselli�e y�nlendiremeyecektir ku�kusuz. Yarat�c�l��n kap�lar� "bence" diye ba�layan bir s�ylemle aralanabilir. Verili olanla �eli�en, �zg�r d��ncenin �a�r��msal zenginli�ine a��lan ve olas�l�klar d�nyas�na "merhaba" diyen bir bak��t�r bu. Yarat�c� yazarl�kla ilgili yap�tlarda "bence" bu konu b�y�k �nem ta��maktad�r.

Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nce adl� kitapta bu zarif s�ylemin g�zetildi�i dikkati �ekiyor. "...bu kitap, 'bence' diye ba�lad��m ve 'bence' diye bitirdi�im bir �al��mad�r." (s. 11) c�mlesi bu ba�lamda �nem ta��yor. Ayd�n �im�ek, kuramsal d��nce ve deneyimlerini i�eren at�lye ders notlar�n� bu kitapta, sistematik ve analitik bi�imde bir araya getiriyor. �zellikle "�yk� yazmak" konusuna odaklanarak; d�zyaz�n�n, uzun, ince, dar ve sisli yollar�nda zorlanan, t�kezleyen yazar aday�n�n �n�ndeki bo� sayfaya g��l� bir ��k demeti d��r�yor. G�n�m�zde insanlar�n i�lerinde biriken �yk�leri payla�abilecekleri ya�am alanlar�n�n giderek daralmas�; yaln�zl�k ve yabanc�la�ma i�inde ��rp�nan bireylerin sanal d�nyada tutsak kalmas�, yeni aray��lar� da beraberinde getirmi�tir ve yazmak, bir�ok ki�i i�in bir "var olma" bi�imine d�n��meye ba�lam��t�r. Harflerin, seslerin, s�zc�klerin d�nyas�nda ya�am�n anlam� giderek derinle�mekte ve bu d�nyada yeni anlam katmanlar�na a��lmaktad�r insanlar. Bu noktada, yazma konusundaki yol g�sterici kitaplar, ger�ekten �nemli bir i�lev ta��maktad�r. Ayd�n �im�ek, "At�lyeler yazar yeti�tirmek gibi bir iddia ta��masalar da iyi okurlar yeti�tirebilirler. Okur profili yazar profili kadar �nem ta��yor."(s.9) diyor. Bilindi�i gibi, g�n�m�z�n �yk� ve roman anlay��nda, anlam, anla��labilirli�e indirgenmemekte; "anla��labilirlik" de�il, "�ok anlaml�l�k" esas al�nmaktad�r. Burada, okurun da yarat�c� olmas�, edilgen kalmamas� gerekmektedir. Okur, metnin bo�luklar�n� tamamlamal�, sat�r aralar�n� okuyabilmeli; alt, i� ve yan anlamlar� sezebilmeli; metinler aras� ili�kilerle ba�ka metinlere a��labilmelidir. B�ylece senfonik bir anlam b�t�nl��n� kurabilmelidir d��ncelerinde.

Yazmak, hem sistematik hem de deneysel d��nce �zerinde y�kselen, d��lerin d��ncelerle bulu�mas�yla zaman�n sonsuzlu�una a��lan bir yarat�c� bir eylem. Bu kitapta, yazman�n gerektirdi�i sistematik d��nce, disiplin, okuma ve birikim kazanma olgusuna b�y�k �nem verilmi�. Yazar�n kendi d�nyas� ��yle dile getirilmi�: "Yazar bilincini, bilin�alt�n�, sezgilerini sonuna kadar kullanma istemini g�ze al�r. Buna neden olan �eylerin i�erisinde yazar�n en dikkati �eken �zelli�i, toplumsal bir kopu�u arzulamas�d�r(...) Bu istemi k��k�rtan ise �o�u zaman toplumsal hayat ve etik d�zenlemelerdir. Bu kopu� giderek yazar�n �zel d�nyas�n� olu�turacakt�r. Hayat�n s�n�rlar�na kar�� kendi s�n�rlar�n� olu�turacak ve bu s�n�rlar�n i�ine �ekilecektir yazar." (s.18) Kitapta, yazar i�in "�zg�nl�k" sorununun, "�zg�rl�k" sorunu kadar �nemli oldu�u dile getirilmi� ve yazar olman�n vazge�ilmez ko�ulunun kendine �zg� bir bi�em yaratarak, insanl��n yaz�nsal birikimine yeni bir soluk eklemek oldu�u vurgulanm��. Yazar�n yak�n i�birli�i yapt�� eler aras�nda, dili d�n��t�rme, ger�e�i sanatsal ger�e�e d�n��t�rme s�re�leri, hayal g�c�, sezgi, duyarl�k, g�zlem, bilgi, susma, geri �ekilme, kendini saklama, do�ay� dinleme, yal�nla�t�rma isteminin oldu�u belirtilmi�. Kitap boyunca, yazma sorunsal�, analitik bir bak��la, derinlikli ve �ok boyutlu bir yakla��mla irdelenmi�. Bu sorunsal �evresindeki toplumsal, psikolojik vb. olgulara g�nderme ve de�iniler yap�larak b�t�nsel bir yap�lanma olu�turulmu�. Yazma s�recindeki bir�ok ayr�nt�ya yer verilerek bunlar�n g�c� ve ta��d�klar� i�levler �zerinde durulmu�.

Ayd�n �im�ek, yazma disiplinine �zel bir �nem verdi�ini, bir�ok b�l�mde belirtiyor. "Yazan ki�i, �nce g�z�n� kendi ger�e�ine dikmeli ve yetkinle�mek i�in bir s�rece gereksinim duydu�unu unutmamal�d�r. Bu s�re� boyunca hi� aksatmadan yap�lmas� gereken �ey, kalemin ucunun yaz� egzersizleriyle ve bilincin de okumalarla a��k tutulmas�d�r." (s.32) s�zleriyle, net olarak anlat�yor yazmakla ilgili ger�ekleri. Sonra da ilk c�mlenin �nemi, metnin yaz�lma a�amas�ndan sonra metne yabanc�la�ma, metni dinlendirip tekrar �al��ma... gibi yazma disiplinlerini irdeliyor.

Ayd�n �im�ek, �ok �nemli bir sav ileri s�r�yor bu kitab�nda: "Unutmamal�d�r ki yazar, ideal okurun kendisidir(...)Metni olu�tururken en son d��nece�imiz �eydir okur. Okurun yarar�na bir metin ancak okur yok say�larak kurulabilir. Genel anlamda (ac�mas�z bir yarg� olarak da g�r�lebilir belki) okur �l� bir �eydir." (s.36) Okurun "anla��labilirli�e" kodlanm�� oldu�unu, anla��labilirli�in ise anlam katmanlar�n�n en s�radan ve zay�f halkas�n� olu�turdu�unu belirten Ayd�n �im�ek, okurun, ya�am ko�ullar� ve ya�am� ku�atan h�z dolay�s�yla �o�u zaman kolayc�l��, t�keticili�i se�mesi; yorulmaktan ka��; derinliklere ve inceliklere girmeye zaman�n�n ve bilgisinin yeterli olmay�� gibi hallerini ortaya koyarak, yazar�n okuru g�zetmeden yazmas� gerekti�ini belirtiyor. Bilindi�i gibi, metin s�re�leri, anlam�n �ok katmanl�l��na u�rar. Ger�ekler, ger�ek�st� haller, olas�l�klar, soyutlamalar, olmayan� tasarlamalar, i�e ait haller, d��ler, ideler, kurgular, imgelerin zihinsel tasar�mlar�... birer anlam katman�d�rlar ve bunlar yazar�n yarat�c�l��yla ilgili alana aittirler. Dolay�s�yla ortalama bir okurun girmek istemedi�i zorlu bir b�lgedir buras�. Yazar, yarat�c�l��, deneyselli�i ve �zg�nl�� ama�l�yorsa okurun beklentilerini dikkate almadan yazmal�d�r. Bu nedenle de "Okur �l� bir �eydir." Kitab�n ilk b�l�m�nde "yaz� ve yazar" �zerinde duruluyor ve "Ni�in yaz�yoruz?" sorusunun yan�t� aran�yor. Daha sonraki b�l�mde politik bak�mdan yararl� ve estetik bak�mdan yararl� olan metinler aras�ndaki farklara dikkat �ekiliyor. Bu b�l�mde saf bir yaz�n�n olmad�� zerinde durularak ideoloji ile esteti�in metin i�indeki uyum ve dengeleri dile getiriliyor. Yazar�n metni politize etti�inde ise ortaya sahici olmayan, kaba ve salt ger�ekli�in ��kt�� belirtilerek, d�� ger�ekli�in taklidinden ibaret bir anlat�n�n yaln�zca politik d�zlemde kald��, ideolojik-estetik katmanlardan, dolay�s�yla yarat�c�l�ktan uzak oldu�u ifade ediliyor. Ayr�ca, yazar�n g�ndelik dil ve anla��l�rl��n tuza��na d��memesi gerekti�i vurgulan�yor. Sanat dilinin, g�nl�k dilden farkl�, �st bir dil oldu�u ger�e�inin alt� �iziliyor.

"H�z Bir �deolojidir" ba�l��n� ta��yan b�l�mde, h�z�, k�reselle�mi� kapitalist sistemin yeni ideolojisi olarak yorumlayan Ayd�n �im�ek, h�z�n g�rme bi�imlerimizi, bilin� s��ramalar�m�z�, varolu� nedenlerimizi etkiledi�ini anlat�yor. H�z�n ince �eyler i�in vakit b�rakmad��n�, ya�am� a��nd�r�p t�ketti�ini, her �eyi unutturdu�unu, bilinci par�alad��n� belirtiyor. "Yaz�n�n i�levlerinden birisi de hayat� yava�latmakt�r(...) Yazar belle�ini ve sezgilerini hayata dayamal�, h�z�n unutturdu�u ya da unutturmaya �al��t�� ne varsa oray� i�aretlemelidir."(s.56) Ger�ekten, zaman�n ak��nda kal�c� bir iz b�rakmak; zamana yazmak de�il midir yazar�n yapt��? Kuramsal yaz�lardan sonra uygulama ve �rnekler i�eren b�l�mlere ge�ilerek, yaz� disiplinlerine �zel bir �nem veriliyor. Bu b�l�mde teknik bilgilere ve ayr�nt�lara girilerek; eksilterek yazmak, bo�luk b�rakarak yazmak, edebi dil kullanarak yazmak, yaz�y� tekrarlardan ar�nd�rmak, �ifreleyerek yazmak, zaman atlamalar� yapmak, yazar�n felsefesi ve d�nya g�r��, sloganlardan ka��nma, tarih bilinci ve nostalji aras�ndaki farklar, ger�e�in her �ey olmamas�... gibi ba�l�klarda �zellikle kurmaca d�zyaz� pratiklerine uygun �e�itli uygulamal� �al��malar ve �rneklerle yazar adaylar�n�n ufuklar� giderek a��l�yor. Bu b�l�mde bir�ok yazma disiplinine yer verilerek, yarat�c� yazman�n yaln�zca esine dayanmad��; yo�un bir emek gerektirdi�i vurgulan�yor. Kurmaca metne gizem katman�n, �rt�k yazman�n, okura bo�luk b�rakman�n, a��klama ve tekrarlardan ka��nman�n... �nemi yeniden vurgulanarak, Umberto Eco'nun "Ger�ek okur, bir metnin gizini, metnin bo�lu�unu anlayan okurdur." s�z� aktar�l�yor...

�yk�n�n di�er yaz�n t�rlerine g�re olanaklar�n�n geni�li�i belirtilerek, �yk�n�n duygular�m�z� �ok s�z s�yleme batakl��na d��meden dillendirdi�i, hem de d�nyaya kar�� duru� ve bak��m�z� �rt�k ve estetik bi�imde s�ylemeye olanak verdi�i ifade ediliyor. Yazar�n ger�eklik kar��s�ndaki tutumuna da de�inilerek "Zamana ait olan her �ey i�in tek ger�ek vard�r; o da de�i�imdir." (s. 88) deniyor. Ayr�ca yazarl�kta yeni �eyler s�ylemenin �tesinde iyi ve g�zel s�ylemenin �nemi de vurgulan�yor. Kurgu s�re�leri b�l�m�nde; iyi kurgulaman�n, deneysel d��nmenin, �zg�n bir bi�em geli�tirmenin, yaln�zca bilin�li ve yo�un bir okuma s�reci i�inde ger�ekle�ebilece�i belirtiliyor. Yaz�nsal gelene�i i�selle�tirmeden deneysel ve �zg�n olunamayaca�� ger�e�i, gen� yazara sezdiriliyor b�ylelikle. K�sacas�, yaz�n sanat�n�n i� dinamiklerini iyi kavramak durumundad�r yazar aday�.

Ayd�n �im�ek, edebiyat sanat�ndaki yeni y�nelimlere ve bunun olanaklar�na da de�iniyor. Yaz�ya �ok anlaml�l��n, anlam katmanlar�n�n ve �ok seslili�in girmesiyle yaz� derinlik kazan�yor. Okurda anlamlar s�rekli �o�al�yor. Okur-metin ili�kisini ��yle kuruyor:"Metnin i�ine girebilmek, metni par�alamadan, deforme etmeden yorumlayabilmek, ya da metnin anlamsall��n�n i�erisinde kalabilmek i�in okurun da bir �slup edinmesi ve �st dil bilgisine-deneyimine asgari �l��de sahip olmas� gerekebilir." (s.110)

Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme 'de tarihsel s�re� i�inde roman ve �yk�n�n geli�mesine, olay �yk�s�nden durum �yk�s�ne ge�i�i haz�rlayan toplumsal dinamiklere de de�inilerek, k�sa �yk�n�n yaz�nsal bir olgu olarak ortaya ��kmas�n�n arka plan� g�steriliyor. Bu olgunun ya�ama ve alg�lama s�re�leriyle ba��nt�s�n�n alt� �iziliyor. Kitaptan al�nt�lad��m a�a��daki sat�rlarda ilgin� ve �zg�n bir kuramsal bak��n geli�tirildi�i kan�s�nday�m: "Klasik anlat�, g�c�n� h�zdan alan k�reselle�me kar��s�nda, kar��t bir h�zla hareket etme olana�� vermiyor. Oysa durum anlat�s�nda ya da k�sa �yk�de i�levsel bir par�ay� �n�ne koyuyor yazar. Bu par�an�n i�levini �l��p bi�iyor, onu devre d�� b�rakmak i�in vir�s gibi sistemin i�ine giriyor ve belle�i kar��t�r�yor. H�z�n �nerdi�i ya da k�reselle�menin ge�erli sayd�� her �eye ayn� h�zla sald�r�yor, �stelik g�c�n� sald�rd��n�n i�eri�inden al�yor. Yani h�zdan. �a��rma yetimizi bize yeniden kazand�r�yor, ola�and��l�� d�rt�yor, s�rprizlere a��k olmam�z� sa�l�yor...(s.118) Bu s�k� dokulu, yo�un ve dopdolu kitaptan sonra, i�imde anlamlar�n �o�ald��n�, �n�mde yepyeni bir d��nme ve yazma ufkunun a��ld��n� ayr�msad�m. S�zc�klerin d�nyas�nda ya�aman�n; sonsuz, s�n�rs�z olas�l�klara ve yarat�mlara a��lmak anlam�na geldi�ini �u anda daha derinden duyumsamaktay�m...

"Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme"/ Ayd�n �im�ek/ Kum Yay�nlar�, Ankara, 2006/ 192 s.

D�z yaz�n�n olanaklar�

- Say�n Ayd�n �im�ek, ara�t�rma-inceleme t�r�nde haz�rlad��n�z bu ��nc� kitab�n�z. Yeni kitab�n�z�n �nceki iki kitab�n�zdan fark� nedir?

- �nceki kitaplar�m (Siyasal Tarih S�recinde Sanat ve �ktidar ile Estetik ve Eylemlilik) daha �ok kuramsal bir yap�ya oturan ve genel sanat anlay��lar� ve ak�mlar� �zerine yo�unla�an yap�tlard�. Yeni kitab�m, "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme" ise sadece yaz�ya, �zelde de d�z yaz�ya y�nelen bir �al��ma. D�z yaz�n�n olanaklar� �zerine yo�unla�an ve daha �ok da bir at�lye �al��mas� olarak yazma teknikleri �zerinde kafa yoran, deneysellikler yapan bir omurgas� var bu kitab�n. Ne yaz�lmas� gerekti�inden �ok, nas�l yaz�laca��, nas�l yaz�lmamas� gerekti�i �zerinde ama asla kesinlemeler ve kurallar �nermeyen- bir yo�unla�ma diyebilirim. Diyebilirim ki kuramsal olmayan, deneysel ve denemesel olan bir kitap, Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme.

- Kum dergisi b�nyesinde y�r�tt��n�z at�lye �al��malar�n� biliyoruz. Kitab�n�z i�in de at�lye �al��malar�n�n bir sonucudur diyebilir miyiz? Bu ba�lamda edebiyat at�lyelerinin hedefi ve i�levi nedir?

- 6 y�ld�r ODT�, Ank �nv.T�mer, Edebiyat��lar Derne�i, Kum sanat At�lyelerinde yapt��m�z �al��malar�n, orada ortaya ��kan sonu�lar�n ve tart��malar�n toplam� da denilebilir bu kitap i�in. Bu kitab� yazarken cesaretimi benden �ok �nce s�z alm�� ustalara bor�luyum. Ve yine bu kitaba ba�larken "bence" demi�tim, bitirdi�imde de "bence" dedim. Yani t�m�yle g��sledi�im bir kitapt�r .

Bir ba�ka yazar arkada��m, akademisyen ya da ilgili bu kitaptaki �nermelere kat�lmay�p, bamba�ka �nerilerde bulunabilirler. Unutmayal�m ki onlarca yazma bi�emi var , her yazar bu bi�emlerin i�erisine do�arak, ilk ad�mlar�n� atar ve zaman i�erisinde de kendi bi�emini burada var eder.

At�lye �al��malar� sadece Kum dergisi b�nyesinde s�regelen bir �al��ma de�il. �lk kez benzer bir �al��may� ODT�'nde 2000'li y�llar�n ba��nda yapm��t�m. Sonras�nda Ank �nv.T�mer, Kum dergisi vs. s�rd� bu �al��malar.Bu s�re�lerde bir �ok edebiyat�� dostumuz (Hasan Ali Topta�, Cemil Kavuk�u, ��kr� Erba�, Abdulkadir Budak, Ahmet Telli, H�seyin Ataba�, Nizamettin U�ur, Zerrin Ta�p�nar vs.) bize kendi yaz� ser�venlerini ve deneyimlerini aktard�. Tabi kimi akademisyenlerle de birlikte �al��ma olana�� bulduk. Ve bu �al��malar 6.y�l�na girerken buradaki birikimlerimizi, buradaki tart��malar�m�z ve yol al��lar�m�z� bir kitaba d�n��t�rme d��ncesi geli�ti. Denilebilir ki bu kitap tamamen bu at�lyelerde olu�maya ba�lad� ve kendine bir yarat�m nedenselli�i buldu.

Ancak hi�bir ko�ulda "Yazarl�k At�lyeleri" yazar yeti�tiren yerler olarak alg�lanmamal�d�r. At�lyeler yazar yeti�tiremezler ve b�yle bir iddialar�n�n olmas� da do�ru de�ildir. Olsa olsa at�lyelerde yazman�n g��l��, zorlu�u ve yaz�n�n bireyselli�i vurgulanabilir. ��nk� �z� itibar�yla yazmak da bireysel bir s�re�tir ve bu s�re�ler hi�bir yazarda toplumsal nedenlerle a��klanamaz. Bir de at�lyeye kat�lanlar�n tabi ki bir yap�ta (�yk�ye, romana vs.) bak��lar� �o�al�p, derinle�iyor. �ok uzun y�llarda edinebilecekleri kimi deneyimlerin bilgisine, kat�l�mc� yazarlar�n aktar�mlar�ndan ula��yorlar.

- Son y�llarda sizi takip edenler, bir �ok yaz� ve konu�malar�n�zda "h�z ve edebiyat" �zerine �zel bir vurgu yapt��n�z� biliyorlar. Nedir, h�z ve edebiyat ili�kisi?

- Bu konuda san�r�m uzun bir s�re daha �srar�m� s�rd�rece�im. H�z, �a��m�z�n yeni ideolojisidir ve bu ideoloji de burjuvazinin m�lk�d�r. Art�k �retim ili�kilerinde yeni anlay��lar ortaya ��km��t�r. Ve bu anlay��n merkezinde de h�z vard�r. Bu b�y�k alt�st olu�lar �a��nda, hemen her �ey ba��ms�z bir varolu� pe�inde. �nsanl��n y�zlerce y�ll�k m�cadelesi sonunda edindi�i bir aradal�k ��z�l�yor, tasfiye ediliyor. Bir araya geli�imizin etik, estetik ve ideolojik birikimlerinin yerini �eyle�me al�yor. H�z�n �zerinde bu kadar durmam bu nedenlerle anlaml�d�r. Daha bir �o�umuz tehlikenin ayr�m�na varamad�k bile. K�reselle�menin �r�n� olan h�z �n�m�zdeki her �eyi parlat�yor ama, sa��m�zdaki, solumuzdaki, ge�mi�imizdeki hemen her �eyi unutturuyor. Bizi sadece "kendimiz i�in olmal�y�z" duygu ve d��ncesiyle k��k�rt�rken, "�teki" alanlar�m�z�n i�erisinde olmamal�d�r �nerisini getiriyor. �tekini bask�l�yor, �st, alt, yan dilleri reddediyor. �nerisini �zg�rl�k, sonsuz-s�n�rs�z �zg�rl�k slogan� �zerine kuruyor. Birey olman�n �tekisizle�mek oldu�una inand�r�yor.Ge�mi�in ve gelece�in �nemsiz oldu�una vurgu yaparak, sadece �imdiyi anlaml� k�lmaya �al��yor. Yani insan�n t�m h�manizmas�n�, tarih bilincini ve tarihselcilikle ili�kisini aksakla�t�r�yor. D��nd�rm�yor uyu�turuyor, k�yaslatm�yor kab�llendiriyor, ele�tirmeye olanak vermiyor, itaat ettiriyor.

T�m bunlardan dolay� yaz� ile h�z aras�nda bir ili�ki kurulmal�d�r diyorum. Yazar�n art�k yaz� hayat� boyunca, h�z� yava�latmak gibi bir derdinin olmas� gerekti�ine inan�yorum. ��nk� hayat� yava�latmak, burjuva s�n�f�na kar�� dolayl� bir m�cadeledir.H�z� yava�latmak tarih bilincine ve tarihselcili�e sahip ��kmak demektir ki, bu tutum k�lt�rel ekinimizin an�msat�lmas� ve ya�at�lmas� anlam�na da gelir.

Kitab�mda da bu konuyu g�ndeme getiriyorum ve h�z� yava�latabilecek kimi "yaz� disiplinleri"nden bahsediyorum, Yazar�n metninde, politize eden akl�n nelerin �st�n� �rt�ledi�ini ve yazar�n neleri g�r�n�r k�lmas� gerekti�ini iyi d��nmesi gerekti�i konusunda bir tav�r al�yorum. Hayat� yava�latmak i�in de "A��klama katmadan anlatmak, Bo�luk b�rakarak anlatmak, Eksilterek anlatmak, Edebi dil kurarak yazmak, Tekrarlardan ar�narak yazmak, �ifreleyerek yazmak, Zaman atlamalar� yaparak yazmak, Slogandan ka��narak yazmak vs". gibi kimi ba�l�klarda toplad��m disiplinleri �nemsiyorum. K�saca h�z �ok uluslu �irketlerin ve onlar�n �retim ara�lar�n�n slogan�d�r. Yaz� bu ili�kileri de te�hir etmelidir.

- Kitab�n�zda bir ara ba�l�k dikkatimi �ok�a �ekti : "Yazar�n Felsefesi ve D�nya G�r�� Olmal�d�r." Siz bir �ok yaz�n�zda sanat ve politika �zerine �nemli ve dikkate de�er s�zler s�ylediniz, s�ylemeye de devam ediyorsunuz. Dikkat �ekmek istedi�iniz �zel bir alan m� var?- Sadece g�rmek i�in de�il, bakt��m�z taraf�ndan g�r�nen olabilmek i�in de, her �znenin bir "bakma bi�imine" sahip olmas� gerekiyor. Bu ayn� zamanda bir okuma, bir yorumlama ve hatta bir ele�tirme bi�imidir de. Ancak insanda bu tutumlar s�reklidir, yani dura�an de�ildir. Tek bir nedene indirgenemeyece�i gibi, bir dizi nedensellikle de ilintilidir. Alg�layabilmek, �zerinde durmak ve derinle�ebilmek i�in de, bakma-g�rme ve i�levselle�tirme i�lemlerini uygulayabilece�imiz bir felsefi birikimiz ve d�nya g�r��m�z olmal�d�r. Bu iki temel �zellik yan yana geldi�inde de, bize ra�men politize edilmi� bu d�nyaya kar�� tav�r alma �zelli�imiz a��a ��kar.

Yazar politize edilmi� d�nyada ya aktif politik unsurdur ya da pasif politik unsurdur. Politikler ve apolitikler dizgesi de burada anlam kazan�r. Sadece yaz� da ve yazarda de�il bilimde, hukukta, psikolojide ve di�er disiplinlerde de politize edilmi�lik ka��n�lmazd�r ve insani bir sonu�tur. Biz nerede duraca��m�za karar verirken bir bilin�lilikle hareket ederiz. Bu bilin�lilik felsefiktir ve d�nyay� yorumlayacak bir g�r��e i�aretler.

- Kat�ld��n�z bir s�yle�ide "Herkes yazmas�n" dedi�inizi hat�rl�yorum...

- "Herkes yazmas�n" demekle, s�z konusu etti�iniz s�yle�ideki amac�m�n ne oldu�unu �u an an�msam�yorum. G�r�nen o ki amac�n� a�an bir s�z s�ylemi�im. Ancak s�kl�kla ele�tirel bir yakla��mla s�yledi�im, "okumaz yazarlar"a y�nelik bir tutumsa bu s�zlerim, arkas�nday�m. Kitab�mda da bahsetmi�tim; yazmak istiyorlar, yazar olmak istiyorlar ama bunu okumadan ger�ekle�tirmenin bir yolunun da olmas�n� istiyorlar.

Denilir ki, "Hi� kimsenin gidip de d�nmedi�i bir orama davet edilmektir" yazmak. Bu ormanda iyi k�t� bir yol bulabilmenin ilk yolu, o ormana bizden �nce girmi� olanlar�n izlerini takip etmektir. Her yazar�n kaleminin ucunda kendisinden �ok �nce yazm�� olanlar�n ve kendi ku�akta�lar�n�n ruhu vard�r. �nemli olan hangi yazarlarla ba�lay�p, hangi yazarlar�n izlerini s�rece�inize karar vermektir. Sizi s�n�rlayan bir yazarla ba�larsan�z, siz de s�n�rl� bir yarat�c�l�kla yazacaks�n�zd�r. Ba�lama ve ba�layacak yazarlar�n�z� se�mek...i�te �ok kritik olan budur.

- "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme" yaz�ya yeni ba�layanlara oldu�u kadar, yaz�ya y�llar�n� vermi� yaz�n insanlar�na da bir katk� sunacakt�r. ��nk� deneysellik s�re�lerini bu denli �nemseyen ve �ne ��kartan bir �al��man�n oldu�unu sanm�yorum. Edebiyat�m�za yapt��n�z katk� ve s�yle�i i�in te�ekk�r ederim.

- Hemen �unu s�ylemeliyim, bu kitab� �al��rken "bir katk� iddias�yla" yola ��kmad�m. Olsa olsa kendi yaz� tarihime bir eklemedir, yani kendime bir katk�d�r. �ncelikle bu, sonras�ndaysa nas�l bir i�lev ta��yaca�� benden ba��ms�zd�r . Her kitap kendi kaderini �o�u zaman kendisi belirliyor.

Yazman�n her yazarda farkl� farkl� nedensellikle ifade edilmesi, asl�nda bir yazar� olu�turan �eylerin toplam�na okur olarak da, ele�tirmen olarak da, sanat tarih�isi olarak da sahip olamayaca��m�z� g�sterir. Sanat disiplinlerinin t�m�nde oldu�u gibi, yaz� da bireyseldir ve toplumsal ak�lla a��klanamaz. Benim kitab�mda da "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme"de, yaz�n�n bireyselli�i �zerinde s�kl�kla duruluyor. Ama, her �eyin ama hemen her �eyin insana ve onun olas� hallerine ili�kin oldu�u da g�zden uzak tutulmuyor. ��te ne denli soyut yazarsak yazal�m, ya da anlam�n hangi katman�ndan yazarsak yazal�m, insan yaz�n�n daima merkezinde duruyor. Ben de kimi deneysel yaz� t�rlerinden �rnekler vererek, deneyselli�in insanl��n ola�an �al��ma alanlar�ndan birisi oldu�unu vurgulad�m. Hi� al��k olunmayan yaz� bi�imlerinin "olas�" bir sonu� olarak g�ncelle�ebilece�ini vurgulad�m. Bu nedenle bu kitap benzerlerinden ayr� bir yerde duruyor. Semih G�m��'de Radikal Kitap Eki'ndeki k��esinde kitab�mla ilgili yazd�� yaz�s�nda bu konuya vurgu yapm�� ve demi�ti ki; "Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme, ele�tiri kitapl��m�z i�in ger�ek bir kazan�t�r. Yarat�c� Yazarl�k ve Deneysel D��nme d�ped�z yarat�c� d��ncenin �r�n�d�r ki, pek �ok hamhalat kitab�n aradan s�yr�lma h�neri kar��s�nda hi� de�ilse birilerimizin eline al�p tutmas�, ��renmek isteyenlere g�stermesi gerek." Bence de bu kitab�n durdu�u yer, okurun yan� de�il, ��renmek isteyenlerin yan�d�r.

Kitaba g�sterdi�iniz ilgi i�in te�ekk�r ederim. Sizle de tart��t�ysa kitab�m bundan mutluluk duyar�m. ��nk� bu kitab�n yaz�lmas�ndaki �ncelikli ama�, yaz�ya yeni yeni ba�layanlara bir a��l�m sa�lamaktan �ok, tart��ma ve d��nme ortam� haz�rlamakt�r.

Cumhuriyet Kitap, 4 May�s 2006

Esat Korkmaz'dan s�zl�kler dizisi

Eski T�rk inan�lar�ndan �eytan Tasar�m� S�zl��ne

��yle diyor Fikret Otyam, Esat Korkmaz'�n kitaplar�yla ilgili olarak: "�iirimizin de y�z ak� N�z�m Hikmet can ya�asayd� O'na bir �ift s�z�m olacakt�. Ve N�z�m ustaya '1964 sayfal�k d�rt kitab�n yazar� Esat Korkmaz'� y�z�ne kar�� nas�l �vmeyeyim be usta' diyecektim, �imdi diyorum..."

Fikret OTYAM

Azerbaycan'day�m, Bak�'da ve oran�n "radyo-televizyas�"nda. Akperdede N�z�m Hikmet ile ilgili bir haber program� izliyorum i�im bi ho�. N�z�m Usta'n�n Azerbaycan'a ikinci gidi�i, can �lkesinden ayr�landa. Bak� Dar�lf�nunu'nun (�niversitesi) o kocaman salonu t�kl�m t�kl�m dolu ve Kom�nist Partisi'nin �nde gelenleri. Konu�mac�lar ard� ard�na s�z al�yor, �iirler okuyor ve hepsi ama hepsi N�z�m'� �v�yor, yere g��e koymuyorlar! S�ra N�z�m Hikmet'te... A��r a��r merdivenleri ��k�yor, sahnedeki k�rs�ye ge�iyor o g�r sesiyle "Yolda�lar" , diye ba�l�yor konu�mas�na. Bunca �vg�ye, N�z�mca tepki koyuyor, o c�mlesi y�llar ge�se de aradan, kulaklar�mda: "Yolda�lar.. Hi� kimseyi y�z�ne kar�� vmeyiniz, �vene de�il �v�lene zordur..."

HAZRET-� AL� BUYURUYOR

Hazret-i Ali Divan�'ndan nas�l da g�zel aktarm�� dilimize Soy-Sop �iirini, Hac�bekta�l� kabri her daim ��kl� ola dostum Sefer Aytekin. "Cahil! Cahilli�in, soy-sopla �v�n��nden belliB�t�n insanlar, bir anadan bir atadan de�il mi?G�m��ten do�mu� bir insan g�rd�n m�?Demirden do�mu� bir insan g�rd�n m�?Bir insan g�rd�n m�Bak�rdan do�mu�tur veya m�lk�nden;Zenginli�inden do�mu�tur veya topra��ndan,B�t�n insanlar etten, sinirden de�il mi?Kandan, kemikten, sinirden, etten de�il mi?Bir mayadan, bir potadan de�il mi?

B�t�n insanlar bir anadan, bir atadan de�il mi?�v�nmek gerekirse insana, �v�nmek;�nsan ak�lla �v�nmeli, bilimle �v�nmeliG�zel huyla, iyi y�rekle �v�nmeli.Cahil! Cahilli�in soy-sopla �v�n��nden belli"

ONU Y�Z�NE KAR�I �V�YORUM EY N�ZIM USTA

Adam�n nice kitab� var, ��k sa�an, yani insanlar�/olaylar� ayd�nlatan/bilgi veren. S�z�m onlardan de�il, son d�rt kitab�ndan.

1-Eski T�rk �nan�lar� ve �amanizm Terimleri S�zl�� /(16 x 23.5 cm. boyutunda) 200 sayfa.

2-Zerd��tl�k Terimleri S�zl�� / (16 x 23.5 cm. boyutunda)184 sayfa

3-Alevilik Ve Bekta�ilik Terimleri S�zl�� / (16 x 23.5 cm. boyutunda) 797 sayfa. Ne mutlu bu cana, kapa��nda "Turna Semah�" adl� tablom var.

4- Yak�n zamanda kavu�tu�um �eytan Tasar�m� Terimleri S�zl�� / (16 x 23.5 cm. boyutunda) 783 sayfa ki hepsi toplam 1964 sayfa N�z�m usta, tastamam 1964 sayfa!.Y�z�ne kar�� vmek istedi�im kim mi N�z�m usta, tan�maktan/ayn� g�kkubbe alt�nda ayn� tarihlerde ya�amaktan/birlikte dergiler ��kard��m�z/yurti�inde ve yurtd��nda �a�r�l� olarak s�yle�ilere kat�ld��m�z, soy-sopla de�il ak�lla �v�nen, bilimle �v�nen, g�zel huylu, iyi y�rekli bir insan; ad� Esat ve soyad� Korkmaz.

O, 1946 y�l�nda Manisa/Demirci'de d�nyaya g�zlerini a�anda bu sat�rlar�n yazar� ayn� y�l, eski ad�yla �stanbul Devlet G�zel Sanatlar Akademisi Bedri Rahmi Ey�bo�lu At�lyesi'nde ��renci idi.

60 y�ll�k bir �m�r, y�ksekokul.. Devrimci cephede g�revler ve mapus damlar�, yeniden �niversite ve bir u�ra�, Y�ksek Orman M�hendisli�i.. 12 Eyl�l zindan�nda ekme�ine de el konulmas� ve yay�nc�l�k/yazarl�k ser�veni. '68 Ku�a��'n�n ve '78 Ku�a��'n�n g�ncesi say�labilecek Kafa Tutan G�nler(3 cilt), Enel Hak, D�rt Kap� K�rk Makam, K�rklar Cemi, Alevi Felsefesi, �nsan Tanr�, Alevilik ve Ayd�nlanma, Alevilere Sald�r�lar, Alevilik E�itimi Ders Notlar�, Anadolu Alevili�i, Pir Sultan Abdal ile g�n�m�z T�rk�esine �evirerek yay�na haz�rlad�� Hac� Bekta� Veli Vil�yetn�mesi, yay�na haz�rlay�p yorumlad�� mam Cafer Buyru�u, ba�l�ca yap�tlar�.

G�nlerdir, en son kavu�tu�um �eytan Tasar�m� Terimleri S�zl�� kuca��mda, masamda!. G�zel bir k��da bas�lm�� 783 sayfa.. Telefonda tak�l�yorum, "Esat can, benim 'Dosttan Gelen Selams�n' kitab�m�n rekorunu k�ramam��s�n, benimki tastamam 800 sayfa!."

Bu Kadar Bol �eytan Nereden G�r�lm�� Derseniz,

Esat'�n Kitab�nda Derim!.

K��E BUCAK �EYTAN...

Ak�l almaz bir ara�t�rma, ciddi/titiz/bilin�li. �unu rahatl�kla yaz�yorum, bundan sonra �eytan �zerine kitap yaz�lamaz, nerede �eytan var k��e bucak hepsini tek tek ��karm�� ortaya, kat�vermi� kitab�na. Kad�n ve erkek cinsel organlar�n�n da birer �eytan oldu�unu biliyor muydunuz, bilmiyorum, kitaptan ��rendim!. ��yle ki:

"FALLUS. Pr. ( phallus < lat. Phallus, erkek cinsiyet organ� < Yun. Phallos) a. 1) Yarat�c� enerjinin simgesi olarak alg�lanan erkek �reme organ�. 2) �o�unlukla dik olarak betimlenen �eytan'a �zg� erkek cinsellik organ�.."

Peki ya "Etek"? O da �u:

"��plak olarak betimlenen �eytan'�n ay�rt edici giysisi.."

Etek buysa, mini etek de �eytano�lu �eytan�n ta kendisi zaar!

K�ydeki Evimizde �ki �eytanla Karde��e Ya��yoruz!

I��k i�inde yats�n, dostum ��k Veysel saz�na s�ylerdi:

"Ben bir insan o�lu sen bir dut dal�

Ben babam� sen ustan� unutma."

"DUT a. Orta�a�'da kimi azizler taraf�ndan �eytan'la �zde�le�tirilen a�a� ya da bu a�ac�n meyvesi.

-ANS�KL. Kimi azizler �eytan'� dut a�ac�yla ya da bu a�ac�n meyvesiyle �zde�le�tirdi. Nas�l dut a�ac�n�n meyvesi hamken beyaz, olgunla��nca k�rm�z�, ard�ndan da siyaha d�n��yorsa t�pk� bunun gibi �eytan da ba�lang��ta beyazd�r, giderek g�c�yle k�rm�z�la��r ve g�nahk�r olunca siyaha d�n��r."

Bah�emizde iki �eytan var, yani Dut! Nerdeyse d�rt y�ld�r karde� karde� ya��yoruz, hele g�nahk�r olanda yani iyice karar�nca lezzetine doyum olmuyor. Ah, ah ki ah t�k�n�rken bir de eli boyamasa!

Sevgili Aziz'in (Nesin) i�indekilerin �o�unu tan�d��m bir kitab�. Vard�: "Benim Delilerim". Bu can da bu adla bir kitap yazsa �ok �nemli iki delim olacak. Birisi Esat Korkmaz, ikincisi (e) ve Anahtar Kitaplar Yay�nevi sahibi kadim dostum sendikac� Mehmet Atay. Delimin birisi 1964 sayfa kitap yazm��, ikinci delim de bunlar� p�r�l p�r�l basm��. Her zaman yazar ve derim, her �lkenin bir delisi, her kentin bir delisi, her evin bir delisi vard�r; Otyam ailesinin delisi bu sat�rlar�n yazar�d�r. Kitaptan yana Ca�alo�lu'nun delisi sevgili Mehmet Atay! Alevilik/Bekta�ilik, Pir Sultan ve nicelerinin en son da �eytan Tasar�m� Terimleri S�zl��'n�n yazar� sevgili Esat Korkmaz'd�r!

Her iki delimi can-� y�rekten kutluyorum, ��klar� hi� s�nmesin diyorum, zira delilerimin ��na/��klar�na �lkenim �ok ama �ok gereksinimi vard�r da ondan! Her ikisini de �zlemle kucaklay�p, kutluyorum.

�imdi tam yeri ve s�ras�:Ger�e�e H��!...

�nsan�n en b�y�k sudan d��man�

Esat Korkmaz'�n �eytan Terimler S�zl��'n� okumak, ayn� zamanda '�eytan'�n tarihsel, toplumsal ko�ulunu ve d�nemsel alg�lan��n� da g�rmemizi sa�layacakt�r. Korkmaz, toplumsal fir�setimizi �imdiye ta��m��t�r. Bu da geleneksel s�ylemlerin olu�turdu�u hiyerar�iyi �imdiden y�kmam�za yol a�acakt�r.

Hasan HARMANCI

Bir dilin temel unsuru, o dilin kavramlar�d�r. Dilin g�c� felsefenin de zenginli�idir, g�c�d�r. Dil k�lt�r�n temelidir. D��nce kavramlar arac�l��yla ortaya konur. D��ncenin aktar�lmas�nda, felsefenin yap�lmas�nda, ortaya konmas�nda en �nemli ara� dildir. Dil ile d��nce aras�ndaki ili�ki karma��k ve kendine �zg�d�r. Bu ikili aras�ndaki ili�ki her zaman sorunsal olarak s�recektir, bunun en �nemli gerek�esi bu ili�kide hangisinin �nce ya da �st�n oldu�unun belirlenemezli�idir. Felsefenin yap�labilmesi i�in zengin bir kavramsal �er�eveye ihtiya� vard�r. Kavramlar�n i�lenmesi bir d��nce sisteminin de nas�l olu�tu�unu g�sterir. Bu d��ncelerin ortaya konulmas�, yorumlanmas� ya�am�n daha iyi alg�lanmas�n� ve sorgulan��n� sa�lar. Kavramlar�n g�c� d��ncenin zenginli�ini, yeterli ve nitelikli d��ncelerin ortaya konmas�n� sa�lar.

Ansiklopedi, terim s�zl�kleri ve s�zl�klerin temel amac� kelime ve kavramlar�n ne oldu�unu ortaya koymak, aktarmak ve kelime ile kavram�n k�keniyle ilgili bilgi vermektir. T�rkiye'deki ansiklopedi, terimler s�zl�� ve s�zl�klerin genel �er�evesini bunlar olu�turur. D�nyadaki kendine has ansiklopedi, terimler s�zl�� ve s�zl�klerin olu�turulmas�nda, bu s�zl�klerdeki kavramlar�n yorumlanmas�nda, i�lenmesinde en �nemli �zellik yorumdur ve asl�nda bu bizim a��m�zdan en b�y�k eksikliktir. Bat�'daki felsefe s�zl�kleri ba�ta olmak �zere olu�turulan s�zl�kler, d��n�r�n kendi yorumlar�n� da kapsar. A��k olarak belirtirsek yazar�n, d��n�r�n kendi g�r��lerini de ortaya koydu�u s�zl�kler vard�r; felsefenin ve genel olarak sosyal bilimlerin tart��mal� yarat�c�l��na en uygun olan yakla��m bu olsa gerek. S�zl�k ve terim olu�turulmas� farkl� kavram ve alg�lay��larla birlikte yap�ld��nda, �retenin kendi d��ncelerini de varsay�mlar�n� da kucaklam�� olur. ��nk� sosyal bilimlerde en �nemli de�i�im arac� farkl� d��nerek yorumlamad�r. Sosyal bilimlerdeki en b�y�k geli�me de bu yolla ger�ekle�ir. Bu yorumlama, aktar�c� durumundaki yazar�, d��n adam�n� farkl�la�t�r�r ve etkinle�tirir.

B�R SORGULAYI�...

Korkmaz'�n ansiklopedik terimler s�zl�� al��mas� ayn� zamanda �ns�z'�nde yer ald�� tart��malar nedeniyle bir sorgulay��t�r. Korkmaz sadece bu ansiklopedik s�zl�kle kar��m�za ��km�yor. �ok y�nl� �al��malar� aras�nda "Alevilik Bekta�ilik Terimleri S�zl�� (2005; 3. bask�)", "�amanizm Terimleri S�zl�� (2003)", "Zerd��tl�k Terimleri S�zl�� (2004)" gibi �nc� �al��malar� da bulunmaktad�r. " Ansiklopedik �eytan Tasar�m�-Terimleri S�zl�� (2006) �al��mas� yeni kavramlar�n ve terimlerin eklenmesine f�rsat vermenin yan�nda, d��ncenin ve kavramlar�n farkl� okunmas�d�r da. Bu s�zl��n bir geli�im halinde oldu�unu g�stermektedir. Bu s�zl�kte, bir ya�am felsefesinin kavramsal ve dilsel ifadelerine ula�mak m�mk�nd�r. Kavramsal olarak �eytan'a d��ncenin farkl� eylemini ger�ekle�tiren bi�iminde bakt��m�zda s�zl�k kendi kar��s�ndakilere kar�� s�rekli bir eylemin yolunu a�ar. Bu terimler s�zl��yle genel toplumsal kan�ya kar�� yeni bir bilin� ortaya ��kar�lmaktad�r. '�yi'yi bilmek i�in 'k�t�' nedir sorusuna verilecek en iyi yan�t '�eytan' okumaktan ge�er. �eytan nas�l olu�tu, nas�l �eytanla�t�k? Bunlar�n felsefi ve inan�sal kar��l�klar� hangi d��ncelerin �r�n�? �eytan'�n bir tarihi veya ba�lang�c� var m�d�r? �nsan� 'iyi' ve 'k�t�' olarak d�lleyen d��nce nas�l olu�tu? Bu gibi sorular� kendimize sorabilmek i�in kavramlarla d��nmemiz gerekmiyor mu? Bir terimler s�zl��n� tart��mak da nereden ��kt� diyebilirsiniz. Ancak "�nsanl�k tarihi bir kararl�l��a (istikrara) sahip olmad�k�a insan k�lt�r�n�n olu�mas� olana�� bulunmaz; ��nk� k�lt�r, birden �ok ku�a�� kapsayan (ku�aklar aras�) �apta bir birikimdir ve inan�lar�n, kurumlar�n ve tekniklerin ku�aktan ku�a�a aktar�lmas�yla ilgilidir." (C. K. Maisels, 1999; s.73) Bir kelime veya kavram� ��renmek istedi�imizde bak�yoruz i�te diye d��nebilirsiniz ama hi� de �yle de�il. Neyin nas�l olu�tu�unu bir b�t�n olarak g�rebilmek i�in bu kitapta kavram ve terimlerle kar��m�za ��kan koca bir kar�� k�lt�r�, ya�am bi�imini g�r�yoruz bu eserde. Kar�� k�lt�rden, ya�amdan '�teki' k�t�ye ve ba�kala�m��a da ula��yoruz. �eytan tek ba��na bir diren� de�ildir. �teki k�t�y� bizimle d�lleyen �nemli bir ara�t�r. �yili�in y�celtilmesinin arkas�ndaki ayr�nt�y� da g�c� de '�eytan'� de�erek sorgulayabiliriz. ��imizdeki sorgulamay� d��a yans�tmak ancak o aldan�� bilmekle olabilir.

�imdi de '�eytan'�n kendisine gelelim. �eytan okumak yeni bir irade ortaya koymakt�r. O kutsal kitaplara g�re 'en b�y�k' d��man�n�z. Bir efsane ya da bir masal de�il, ger�e�in ta kendisi. �nsanl�k tarihinin her a�amas�nda var oldu. Ya�am�� ve ya�am�n� yetirmi� milyarlarca insan� ate�in i�ine �ekti ve h�l� �ekiyor. Hi�bir zaman, hi�bir insanl�k durumu kar��s�nda ayr�m yapmaz. Ayr�ms�z her insan bu d��man�n do�al hedefidir. Her kim olursan�z olun sizin sonsuz bir azap �ekmenizi isteyen, b�t�n varl��n� buna adam�� son derece tehlikeli bir d��mand�r. Ad�: �eytan. Bir ba�ka deyi�le, Tanr� taraf�ndan lanetlenmi� ve onun huzurundan kovulmu� olan '�blis' ve onun takip�ileri. �eytan�n insanla, insanl�kla olan hik�yesi, insan�n, Tanr� taraf�ndan halife tayin edilmesiyle ba�lar ve �zellikle tektanr�l� dinlerin kutsal kitaplar� ve peygamberleri taraf�ndan telaffuz edildi�i bi�imiyle; k�yamete kadar devam edecek bir s�reci kapsar. Bu kutsal kitaplara g�re '�dem Aleyhisselam'la ba�layan ondan sonra da, z�rriyeti taraf�ndan devam eden s�rekli bir d��manl�kt�r. Ba�ka bir dille s�ylersek; "�nsanlar bu d�nyadaki ya�am trajedisine ba�kaca bir avun� bulamad�klar� i�in din tanr�lar� yaratm��t�. Deh�et ve felaketi savu�turmak i�in perdenin arkas�nda gizlendi�ini hayal ettikleri bir 'arac�'n�n be�enisini kazanmaya �al��arak, yan�lt�c� kontrol duygusunu olu�turmak ad�na felsefe ve dinin d�� r�n� tesellilerine d�nm��lerdir insanlar" (K. Armstrong, 1999; s.429)

�EYTANI OKUMA B�L�NC�

Esat Korkmaz'�n �eytan Terimler S�zl��'n� okumak, ayn� zamanda '�eytan'�n tarihsel, toplumsal ko�ulunu ve d�nemsel alg�lan��n� da g�rmemizi sa�layacakt�r. Korkmaz, toplumsal fir�setimizi �imdiye ta��m��t�r. Bu da geleneksel s�ylemlerin olu�turdu�u hiyerar�iyi �imdiden y�kmam�za yol a�acakt�r. Bu �al��ma i�imizde yan�p s�nen 'iyi'lik ve 'k�t�'l�k malzemesinin kar��tlar gizini, toplumsal evrimi i�erisinden ��kar�p bilince ta��mam�z� zorluyor. Toplumsal yenilenme anlam�nda bakarsak "Bir perde inmi�tir ve bu perdeyi tekrar �ekmek imk�ns�z g�r�n�yor. Tarihte, perdeyi indirenlerin bile �ekemeyecekleri haller vard�r" (Y. K��k, 2003; s.7). �nan�sal a��dan iki kutup aras�nda insani d�zene�in 'matematiksel' olmasa da ak�lsal bir kurgu yarat�m�n�n nas�l a��a ��kt��n� g�stermektedir. �eytan Tasar�m� Terimleri S�zl��'n�n, bizim bildi�imiz kadar�yla- bug�ne de�in haz�rlanmam�� olmas�, bu �al��man�n evrensel �nemini artt�rmaktad�r. Bu a��dan sadece �lkemiz sosyal bilim disiplinlerinin ihtiya� duydu�u bir bo�lu�a hitap etmemektedir bu �al��ma. �eytan'� al��lm�� ve bildik anlamlar�n�n d��na ��karan bir terminolojisinin T�rk�eye, hatta t�m bir insanl��a kazand�r�lmas� �nemlidir bu a��dan. "Tarih sosyal bilimlerin her alan� i�inde bir laboratuvar i�levi g�r�r. Tarih laboratuvar�nda yakalayabildi�imiz ipu�lar�ndan hareketle, g�n� daha do�ru anlayabilir, gelece�e y�nelik tutarl� tahminler yapabiliriz." (�. Karatepe; 2004; s.11)

Bu terimler s�zl��n�n bize a�t�� yol laik bir yoldur, inan�lar ve k�lt�rlenme a��s�ndan. �nsan�n birbirini anlama ve sorgulamas� a��s�ndan en �ok ihtiya� duydu�u �ey '�teki'ni farkl� ve onun dilinden okumakt�r. Burada da �eytan'� okumak Tanr�'y� tersinden okumakt�r. Bu da insanl�� bir b�t�n olarak 'tersinden' okumakt�r. Her zaman k�t� olarak susturulan �eytan'�n k�t� de�il, insan�n �tekisi oldu�unu ve toplumlar ihtiya� duyduk�a g�c�n� onun �zerinde denedi�ini tarih bize trajedilerle aktarmaktad�r. �eytan, �o�un bir kar��t role ve kimli�e sahiptir, ta ki ihtiya� duyulmay�ncaya kadar. Bu �eytan'�n varl��n� felsefi olarak alg�lamam�z� daha da kolayla�t�rmaktad�r. �eytan'a y�kledi�imiz t�m maskelerin co�rafik, k�lt�rel ve tarihsel yeniden okunmas� bu noktada kimliksel se�enek olu�turur. Bu sayede 'tehlikeli' olanla, 'g�nah yaratan' ve bizi 'g�naha sokan'la tehlike ve 'g�nahtan ar�nm��' olarak bulu�mu� olaca��z. Bir anlamda �eytan sadece kutsal olsun olmas�n sadece din kitaplar�nda ge�en '�eytan' olamaz. Ayn� zamanda insanl�k tarihi i�inde her y�n�yle kar��l�k bulan bir varl�kt�r. Bu �al��ma o �eytan� d�nyaya getiriyor ve tehlikelerden ar�nd�rarak, 'Tanr�'n�n yaratt�� 'iyi' ve 'k�t�'n�n politikas�n� anlamam�z a��s�ndan �nemli bir d��nce karma�as�n� okumam�z� sa�l�yor. �nsanl��n rekabet ve �at��ma ortam�n�n getirdi�i noktan�n ka��n�lmaz dura�� bizi sadece felsefe ve teoloji alanlar�ndaki ili�kilere de�il ayn� zamanda t�m sosyal bilim alanlar�n�n ele�tirisine y�neltmektedir. Budanm�� sorular�n malzemeleri y�z�nden kar�� kar��ya kald��m�z toplumsal yan�lsama ve 'inanma' karma�as�n�n yanl�� tarih yaz�m�ndan kurtulmam�z g��lenecektir. Korkmaz'�n s�zleriyle s�ylersek "�eytan tasar�m�, bir 'kar�� tasar�m'd�r; yani, iyili�e kar�� 'k�t�l�k' tasar�m�d�r. '�yilik', iyilik �retme konusunda 'yeteneksiz' oldu�una g�re, bu konuda daha 'yetenekli' olan 'kar��t�'n�n i�inden ��kmak durumundad�r: 'K�t�l�k', iyili�in 'lokmas�'d�r; a��kt�r ki �eytan ya da Satan, iyili�i 'beslemek', ona lokma olmak, onu b�y�tmek zorundad�r. B�ylesi bir tasar�mda �eytan ya da Satan, hemen hemen t�m olumlu ve g�zel �eylerin yarat�c� kayna�� olarak kar��m�za ��kar. Ac� varsa, s�k�nt� varsa, �tesinde k�t�l�k varsa ya da bunlar�n kimliklendirilmi� bi�imi anlam�nda �eytan/Satan varsa, gelecek var demektir." D��nce y�ntemini �ns�zde a��k�a ortaya koyan Korkmaz, i�indeki toplumsal direni� ve �topyas�n� da kapsayan bir iradeyle okur kar��s�nda durmaktad�r. Hi� kimsenin 'mal�' olmayan bir '�eytan' orta yerde dururken birdenbire �eytan'�n bilinmedik y�z�yle kar��m�za ��kmas� ilgin�tir. �htiyac�m�zd�r.

�EYTAN D��

Bilinen g�ncel anlam�yla "Tasar�m gere�i �eytan/Satan, 'tersiz' ekme�in, spek�lasyonun, uyu�turucu ticaretinin, ka�ak��l��n, fahi�eli�in ve h�rs�zl��n temsilcisi olur; daha do�rusu kolay kazanc�n tanr�s�d�r �eytan ya da Satan; g�ncellersek tembelli�in, sahte olan�n, ba�tan savman�n, k�lt�rs�zl��n ve provokasyonun tanr�s� olup ��kar." Bunu Korkmaz'�n akl�yla tersinden okursak; "Ge�mi�te umudun tanr�s� olan �eytan ya da Satan, bug�n umutsuzlu�un tanr�s�d�r. �nsanl�k kazan�mlar�n� 'yiyip t�keten' ve onlar� 'kara kazan�mlar' durumuna d�n��t�ren 'k�vrak bir zek�n�n kimliklendirilmi� bi�imidir." �eytan ya da Satan tap�nc�n� yaratan neden, "adaletsiz bir d�zen ve �al��ma ko�ullar�na kar�� isyand�r. Ne var ki ilksel �eytan/Satan tasar�mlar�na 'kar��t' olarak �eytan'�n/Satan'�n yap�s�ndaki 'kar��tl�k' ortadan kald�r�ld��nda bu kimlik, adaletsiz bir sisteme ve �al��ma ko�ullar�na kar�� ezilenleri kurtulu�a ta��yacak ba�kald�r�y� �rg�tlemekten 'mahrum' kal�r"a d�nmektedir. Bu kavram� b�yle okumad��m�z i�in, "Bu durum insan�n d��nsel tasar�mlar�nda ve davran��lar�nda b�y�k bir yabanc�la�ma" olu�mas�na neden olmu�tur.

Bu �al��mada �eytan'la kar��m�za ��kan sadece gizli bir tarih kar��tl�� de�ildir. �eytan'� okumak kavramsal olarak da bir kar�� bilinci okumakt�r. �nsan� 'yakan' haset, korku, yalan, ��kar ve �aresizli�in ate�ledi�i mal olmu�luk i�inden ��kar�p alabilme g�c�n�n yeniden kazan�lmas�d�r. Efendi-k�le ili�kisinin, orta�a� Avrupa's�n� ve �ncesi felsefelerini, Yahudilik, H�ristiyanl�k ve �slaml�k da kar��tla �zde�le�en her �eyin yeniden okunmas�n� bize sunmaktad�r. �eytan bu k�lt�rlerde isyan ve k�y�m oldu�u kadar, �iddet ve ikirciliktir de. D��nmenin �n�ndeki kural� y�kan olduk�a, '�eytan' i�ine girdi�i her �eyin yak�lmas�n� de�il, ��pheyle yenilenmesini sa�lar. Durabilece�i yeri ya da kar��t�n� bilen insan, �zg�r insand�r. Toplumlar�n ve inan�lar�n i�ine yerle�tirilmi� olan bu ruhsal dinamitin sosyal boyutunu g�rmek, kendi 'iyili�imiz' i�indir. �nsanl�� karanl�kla�t�ran tahrifat ve riyak�rl��n�, g�rd��m�z� sand��m�z renklerin ezberini bozmakt�r. Toplumun do�ru ��karlar� ile birey bilincinin, nas�l 'bozuk inan�' yalan� dayat�larak ayr��t�r�ld��n�n g�r�lmesi ancak '�eytan' sayesinde olabilir. Bu anlama, 'hakikatin' g�len y�z�n�, '�eytan'� okumakla olur.

RUHUMUZDAK� '�EYTAN' �RADES�

Ruhumuzda olu�mu� olan '�eytan'la bu ansiklopedik s�zl�kte kar��m�za ��kan s�ra d��l�� anlamak, 'iyi' ve 'k�t�' ile kurdu�umuz 'ensest'i, uygar d�nyan�n felsefi birikimiyle anlamak, okumak �nemlidir. Franz Boas'da �ne ��kan "benzer k�lt�rel �zelliklerin ba��ms�z geli�mesi" kural�ndaki gibi, �zellikle kitapl� dinlerin �eytan'a at�fta bulunmas� ilgin�tir. Bug�ne kadar �eytan�n tarihinin, k�lt�rel olu�umunun ve taraflar�n�n ya da kar��t rit�ellerinin terim dilinin yani, s�zl��n�n veya ansiklopedisinin olmamas� b�y�k bir eksikliktir. Toplumlar�n paranoyas�n�n her y�n�yle ortaya konulmas� yan�nda '�eytan' a��s�ndan ele al�nmamas�, eksik b�rak�lmas� bu terimler s�zl��n�n a��k ihtiya� oldu�unu g�stermektedir.

KESK�NLE�EN K�T�L�K

Bu alan� okumak, "�eytan Tasar�mlar�-Terimleri S�zl��"nde kar��m�za ��kt�� anlam�yla, bir 'kar�� alan', '�teki s�zl�k' �al��mas�d�r; do�al olarak 'belletilmi�', 'ezber' durumundaki her t�rl� ko�ullanmadan 's�yr�lmay�' gerektirir" Korkmaz'�n ifadesiyle. Bu �al��maya eklenen �ns�z 'amac�n�' a�makla birlikte terimleri, bize ta��nan anlamlar�yla ezbere okumam�z� da engellemektedir. Bu �al��ma, "Bireysel k�t�l��n temel alg�lan��ndan genele do�ru bilin�li bir 'yap�land�rma/kavramsalla�t�rma' a�amas�na ula��l�r. B�ylece k�t�l�k �zerine genel 'kavramlar' ortaya ��kar... K�t�l�� o�unluk hep 'bana/bize' kar�� yap�lan bir �eymi� gibi d��n�r�z. Ama ayn� zamanda k�t�l�k 'benim/bizim' taraf�m�zdan yap�lan bir �eydir. Bu ger�ek de bireye 'geri d�nmeyi' zorunlu k�lar." ya�amda. "Tektanr�c� dinler eti�i 'insan� ve Tanr�'y� do�adan kopard�; insan�n 'bedeni' ve 'bedeninin d��ncesi' bir tarafa, 'do�a' ve 'do�an�n d��ncesi' di�er tarafa savruldu. �nsan do�as�na, 'do�a yasalar�'ndan farkl� yasalar 'dayat�lmaya' kalk��ld�. Bu durum k�t�l�k sorununu 'keskinle�tirdi' ve onun kurumsalla�mas�na yol a�t�; do�al olarak �eytan da kurumla�t�" ve insan�n ruhunu ikilik noktas�nda geli�tirdi. �eytan S�zl��'n�n bir b�t�n olarak bilince ��kar�lamamas�, "G�n�m�z�n �eytan ya da Satan tap�m�n�, yaln�zca 'karanl�k��l��n', bat�l inanc�n ya da s�radan aptall��n bir 'yans�mas�' olarak alg�lamak, ger�e�i tam olarak kavrayamamak anlam�na gelir." San�r�m kar��tl��n bir negatiflik-pozitiflik kurgusu olmad��n�. daha �ok bilincimizde a��lmaya ve kurulmaya �al��lan yalan�n y�k�lmas�na giden yol oldu�unu bilmek en �nemlisidir.

Son s�z� �eytan'a bel ba�layanlara b�rakal�m. Yol onlar�n yolu;

"-�eytan'a bel ba�lan�r m�?

-Yard�mc�m�zd�r, ba�lan�r.

-�dem u�a��na bel ba�lan�r m�?

-Ba�lan�rsa a�lan�r."(Zeybeklikte/K�zanl��a ge�i� t�reninden) n Kaynaklar:

Maisels, C.K. (1999) Uygarl��n Do�u�u, �mge Kitabevi. Armstrong, K.(1999) Tanr�'n�n Tarihi, Ayra� Yay�nlar�.K��k, Y. (2003) Tekeliyet-2, �thaki.Karatepe, �. (2004) Osmanl� Siyasi Kurumlar�, �z Yay�nc�l�k.

Ansiklopedik �eytan Tasar�m�-Terimleri S�zl�� / Esat Korkmaz / Anahtar Kitaplar Yay�nevi / �ubat 2006(*) Antropolog-Yazar

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

2005'in En �yileri (Kitap)/ Milliyet Gazetesi Kitap Eki

2006-02-06 � Kategori: Arastirma

2005'in en iyi kitaplar�

2005'in en iyi kitaplar�n� kitabevlerinin sat�� raporlar�nda de�il, yazarlar�m�z�n kitapl�klar�nda arad�k; 50 yazar�m�z�n belirledi�i y�l�n en iyi 10 kitab�n� bulmaya �al��t�k. Ne var ki, e�it miktardaki oylar nedeniyle ilk 10'u tam 43 kitap payla�t�!

Elli yazar�m�zdan, 2005 y�l� i�inde yay�mlanan telif eserler i�inde, t�r ayr�m� yapmaks�z�n, en iyi oldu�unu d��nd�kleri 10 kitab� bizimle payla�malar�n� istedik. Gelen sonu�lar� de�erlendirdik ve 50 ayr� listeden oy �oklu�unu dikkate alarak tek bir liste ��kartt�k. Sonu�lar ilgi �ekiciydi; ilk �� kitap kendi s�ralar�nda tek ba�lar�na yer al�rlarken kalan 6 s�ray� 6'dan fazla kitap payla�t�. Kimi kitaplar hen�z �ok yeni yay�mland�klar� halde al�n�p okunmu�, kimilerinin tad� damakta kalm��...
Bu �al��man�n, 2005 kitaplar�na ait bir okuma listesi haz�rlarken, size fikir verece�ini de d��n�yoruz.
��te sonu�lar...

Birincilik "Amat"�n!
Her ikisi de 2005 y�l�n�n son aylar�nda yay�mlanm�� olan "Amat" ve "Uykular�n Do�usu", a��k ara farkla yazarlar�m�z�n en �ok sevdi�i kitaplar oldular. �hsan Oktay Anar'�n �leti�im Yay�nlar�'ndan ��kan roman� "Amat", 19 yazar�n; Hasan Ali Topta�'�n Do�an Kitap'tan ��kan roman� "Uykular�n Do�usu" ise 17 yazar�n listesinde yer al�yor. T�rk tiyatrosunun gen� ve yetenekli oyun yazarlar� aras�nda olan, �yk� kitaplar�yla da edebiyat d�nyas�nda hat�r� say�l�r bir yer edinen �zen Yula'n�n yaz sonunda yay�mlanan kitab� "Tanr� Kimseyi Duymuyor" (Yap� Kredi Yay�nlar�), 9 yazar�n listesinde bulunurken, best - seller olan Turgut �zakman imzal� "�u ��lg�n T�rkler" (Bilgi Yay�nlar�), 8 yazar�n listesinde yer ald�. Tahsin Y�cel'in "Kumru ile Kumru"su (Can Yay�nlar�) 7 yazar taraf�ndan �nerildi. Ayn� �ekilde Mehmet Ero�lu'nun "D�� K�rg�nlar�" (Agora Kitapl��) isimli son roman� da 7 yazar�n listesindeydi. "Tanr� Kimseyi Duymuyor" d��nda, ilk be� s�rada yer alan kitaplara bakt��m�zda roman t�r�n�n �nceli�i dikkat �ekiyor.

�iirde Birhan Keskin!
Y�ld�z Ecevit'in kallavi O�uz Atay incelemesi "Ben Buraday�m" (�leti�im Yay�nlar�), 6 yazar taraf�ndan okunmu�, be�enilmi�. �iir de, listelerde kendine bir yer bulabildi. Birhan Keskin'in, daha �nce yay�mlanm�� dosyalar�n� bir araya getiren "Kim Ba��layacak Beni" isimli kitab�yla e�zamanl� olarak yay�mlanan yeni �iir kitab� "Ba" da 6 yazar�n listesinde yer ald�. B�ylelikle alt�nc� s�ray�, alt��ar oyla iki kad�n yazar (�air) payla�m�� oldu.

Yedinci s�rada 3 kitap!
Al�nan oy say�s�na g�re yedinci s�raya Haydar Erg�len imzal� "Keder Gibi �d�n�" (Yasak Meyve Yay�nlar�), 5 yazar�n listelerine girerek yerle�ti. Yedinci s�ran�n di�er iki orta�� ise bu y�l kaybetti�imiz Sulhi D�lek'in "K��k G�nahlar Soka��" (D�nya Kitap) isimli roman� ile �nan �etin'in "��imizdeki �ato"su (Can Yay�nlar�) oldu.

Listede sekiz numara
Latife Tekin'in Sedat Simavi �d�ll� roman� "Unutma Bah�esi" (Yap� Kredi Yay�nlar�) 4 yazar taraf�ndan �nerildi; Murathan Mungan'�n "Elli Par�a" (Metis Yay�nlar�), Hilmi Yavuz'un "Bulan�k Defterler" (Yap� Kredi Yay�nlar�), Asl� Erdo�an'�n "Hayat�n Sessizli�inde" (T�rkiye �� Bankas� K�lt�r Yay�nlar�); L�tfiye Ayd�n'�n "Gri G�l" (Can Yay�nlar�) ve ilk kitab�n� yazan Re�at �al��lar'�n "Beni Kalbimden Vuranlar Var Ya" da (Okuyan Us Yay�nlar�) 4 yazar�n listesindeydi.

Dokuzuncu s�ra
Ayn� zamanda sinema yazar� da olan Mehmet A�ar'�n "Hayat�n Anlam� ya da Akhisarl� Hasan T�t�nc�o�lu'nun Maceralar�" (�thaki Yay�nlar�) isimli roman�; Ahmet Altan'�n "ucuz kitap" sat�� y�ntemiyle piyasaya sunulan kitab� "En Uzun Gece" (Alk�m Yay�nlar�); Sel�uk Altun'un "Annemin ��retmedi�i �ark�lar" (Sel Yay�nlar�); Birhan Keskin'in "Kim Ba��layacak Beni" (Metis Yay�nlar�); Ahmet Erhan'�n "�ehirde Bir Y�lk� At�" (Everest Yay�nlar�); Tan�l Bora'n�n "Ta�raya Bakmak" (�leti�im Yay�nlar�) ile Can Kozano�lu'nun "Acemi E�itimi" (�leti�im Yay�nlar�) 3 yazar�n listesinde yer ald�.

Listenin en yo�un b�l�m�
Ve �imdi s�ralayaca��m�z uzunca listede bulunan kitaplardan her biri, iki yazar taraf�ndan �nerilen, bizim listemizin de 10. s�ras�na yerle�enler:
Celil Oker "Bir �apka Bir Tabanca" (Merkez Kitaplar)
Mehmet An�l "Bitik" (Can Yay�nlar�)
Hasan Cemal "Cumhuriyet'i �ok Sevmi�tim" (Do�an Kitap)
Murat Mente� "Dubl�r�n Dilemmas�" (�leti�im Yay�nlar�)
Hikmet H�k�meno�lu "Kar Kuyusu" (Everest Yay�nlar�)
Selim �leri "Kar Ya��yor Hayat�ma" (Do�an Kitap)
G�nhan Ku�kanat "K�� Leylekleri" (Do�an Kitap)
Do�an Akhanl� "Madonna'n�n Son Hayali" (Kanat Kitap)
Hakan G�nday "Malafa" (Do�an Kitap)
Elif �afak "Med Cezir" (Metis Yay�nlar�)
Hasan �zk�l�� "Orada Yollarda" (Can Yay�nlar�)
Arif Dirlik "Postkolonyal Aura" (Bo�azi�i �niversitesi Yay�nlar�)
Onur Caymaz "Sanki Yar�n Nisan" (Do�an Kitap)
�smail G�zelsoy "Sincap" (Everest Yay�nlar�)
Y�lmaz Karakoyunlu "Perize - Ezan Vakti Beethoven" (Do�an Kitap)
Berrin Karaka� "T�l" (Okuyan Us Yay�nlar�)
Sezer Ate� Ayvaz "Tamiris'in Gecesu�lar�" (Can Yay�nlar�)
Emine �aykara "Tarih�ilerin Kutbu / Halil �nalc�k Kitab�" (T�rkiye �� Bankas� K�lt�r Yay�nlar�).

��TE �LK BE�

50 ki�ilik j�rinin haz�rlad�� listelerde ad� en fazla ge�en ve ilk 5'e yerle�en kitaplarla yazarlar�...

"Amat" - �hsan Oktay Anar

"Uykular�n Do�usu" - Hasan Ali Topta�

"Tanr� Kimseyi Duymuyor" - �zen Yula

"�u ��lg�n T�rkler" - Turgut �zakman

"Kumru Kumru" - Tahsin Y�cel / "D�� K�rg�nlar�" - Mehmet Ero�lu

YAYIN EVLER�NDE �LK SIRAYI DO�AN K�TAP ALDI!

J�ri taraf�ndan �nerilmi� kitaplar�n yay�nevlerine g�re da��l�m�na bakt��m�zda da oy �oklu�una g�re ortaya ��kan 10'luk s�ralama ise ��yle:
Do�an Kitap
Yap� Kredi Yay�nlar�
Can Yay�nlar�
�leti�im Yay�nlar�
Everest Yay�nlar�
Metis Yay�nlar�
D�nya Kitap
Epsilon Yay�nlar�
Okuyan Us Yay�nlar�
Agora Kitapl��

J�R� �YELER�
Ahmet Oktay
Arif Damar
Asl� Tohumcu
Ataol Behramo�lu
Ayd�n Boysan
Ayhan Bozkurt
Ay�e Sar�say�n
Berrin Karaka�
Birhan Keskin
Canan Parlar
Cem Mumcu
Cemil Kavuk�u
Demir �zl�
Derya Erkenci
Ece Temelkuran
Elif �afak
Eray Canberk
Esmahan Aykol
Faruk Duman
Feridun Anda�
Feyza Hep�ilingirler
Gaye Boral�o�lu
G�n�l K�v�lc�m
Hakan �enocak
Hamdi Ko�
Hasan Ali Topta�
�lknur �zdemir
�skender Pala
Jale Sancak
Kaan Arslano�lu
Karin Karaka�l�
K��k �skender
Lale M�ld�r
Metin Celal
Mine S��t
Mucize �z�nal
Muhsin K�z�lkaya
Murat Uyurkulak
Ne�e Cehiz
Onur Caymaz
Orhan Duru
Osman Ak�nhay
�zcan Karabulut
�zdemir �nce
�zdemir Nutku
Sema Kayusuz
S�reyya Berfe
Tar�k Dursun K.
�lk� Tamer
Y�lmaz Karakoyunlu

KITAP