K�lt�r- Sanat 2005/ Devlet Baban�n G�lgesi D��t� (Radikal'den)

2005-12-29 � Kategori: Haber

Devlet baban�n g�lgesi d��t�

Hakk�nda dava a��lan, kitaplar� yak�lmak istenen yazar Orhan Pamuk, Alman Edebiyat��lar Birli�i'nden Bar�� d�l� ald�.

Sanat cephesinden 2005'e bakt��m�zda devlet baban�n g�lgesini g�r�yoruz. Ad� Nobel adaylar� aras�nda ge�en Orhan Pamuk hakk�nda a��lan dava man�etlerden hi� inmedi. Lemi Bilgin'in g�revden al�nmas�, sanata siyaset bula�t� gerek�esiyle tiyatrocular� soka�a d�kt�

2005 en �ok Orhan Pamuk'u yordu
2005'te yeni bir kitap ��karmam�� olmas�na kar��n Orhan Pamuk, hem T�rkiye'de hem de d�nyada y�l boyunca man�etlerdeydi. �d�lleri kadar hakk�ndaki su�lamalar, a��lan davalar ve kitaplar�n�n yak�lma, yasaklanma giri�imleriyle g�ndeme gelen Pamuk'un ad� bu y�lki Nobel Edebiyat �d�l�'n�n adaylar� aras�nda s�k�a an�ld�. Hatta Pamuk y�z�nden Nobel j�risinde tart��ma ��kt�� haberleri yabanc� bas�na yans�d�. Bunlar�n ne kadar� do�ru oras�n� bilemeyiz ama ate� olmayan yerden duman ��kmayaca�� da a�ik�r.
Frankfurt Kitap Fuar� kapsam�nda Alman Yay�nc�lar Birli�i taraf�ndan verilen 56. Bar�� d�l�'ne lay�k g�r�len yazar Orhan Pamuk, �d�l�n� 23 Ekim'de Frankfurt'ta d�zenlenen t�renle ald�. Yabanc� bas�n Orhan Pamuk'un �d�l� al�rken yapt�� konu�maya geni� yer ay�rd�. Radikal'in de tam metnini yay�mlad�� konu�mas�nda Pamuk, kendisini, bir b�l�m� Frankfurt'ta ge�en 'Kar' roman�ndaki Ka karakterine benzetti ve roman�n '�teki'nin sesi oldu�unu vurgulad�. Almanya'dan ba�ka Fransa'dan da Pamuk'a �d�l geldi. Fransa'da her y�l en iyi yabanc� romana verilen 'Le Prix Medicis Etranger' �d�l� Orhan Pamuk'un 'Kar' roman�na de�er g�r�ld�.
Orhan Pamuk, en �ok yabanc� bir gazeteye verdi�i r�portajda sarf etti�i "Bu topraklarda 30 bin K�rt ve 1 milyon Ermeni �ld�r�ld�" s�zleri nedeniyle man�etlerdeydi. Pamuk'un s�zleri �lkede tabir yerindeyse infial yaratt�. T�rkiye'nin muhtelif yerlerinde Pamuk aleyhine g�steriler yap�ld�. Isparta'n�n S�t��ler il�esi kaymakam� Mustafa Alt�np�nar ise, i�i daha da ilerilere g�t�rd�. Alt�np�nar'�n S�tl�ce'deki b�t�n k�t�phane ve evlerdeki Orhan Pamuk kitaplar�n�n toplat�larak imha edilmesi talimat� verdi�i ortaya ��kt�.
Olay�n bas�na yans�mas� �zerine Isparta Valili�i, kaymakam�n talimat�n� iptal etti. ��i�leri Bakanl�� olayla ilgili soru�turma ba�latt�, Alt�np�nar'a k�nama cezas� verildi. Fakat daha da vahimi S�tl�ce dahilinde sadece bir Orhan Pamuk kitab� bulundu�u ortaya ��kt�. �i�li Savc�l��, TCK'n�n me�hur 301. maddesine g�re 'T�rkl�� alenen a�a��lamak' su�undan alt� ay ile �� y�l aras�nda hapis cezas� istemiyle Pamuk hakk�nda dava a�t�. Davan�n ilk duru�mas� �nceki hafta yap�ld� ve mahkemece Adalet Bakanl��'na g�nderilen yaz�ya hen�z bir cevap al�namad�� gerek�esiyle duru�ma ertelendi. Davay� izlemeye gelen Avrupal� parlamenterler mahkemece g�nderilen yaz�n�n bakanl��a ula�amam�� olmas�na bir anlam veremedi. Dava sonras�nda Pamuk'a lin� giri�iminde bulunuldu.

Sanat 2005 k�sa k�sa...
'�u ��lg�n T�rkler'
Edebiyatta 2005 '�u ��lg�n T�rkler' y�l� oldu. Turgut �zakman'�n Kurtulu� Sava��'n� romanla�t�rd�� kitab� bask� �st�ne bask� yapt� ve �ok satanlar listesinin en tepesinden hi� inmedi. Ahmet Altan'�n 'En Uzun Gece'si 500 bin adet bas�ld�. �hsan Oktay Anar da y�llar sonra a��k denizlere a��ld�� 'Amat' adl� yeni roman�yla okur kar��s�ndayd�. Melissa P.'nin cinsel deneyimlerinden yola ��karak yazd�� 'Yatmadan �nce Y�z F�r�a Darbesi' d�nyada oldu�u gibi T�rkiye'de de ilgi g�rd�. Gabriel Garcia Marquez'in son roman� 'Benim H�z�nl� Orospular�m' ile an�lar�n� anlatt�� 'Anlatmak ��in Ya�amak' y�l�n ilgi g�ren kitaplar�ndand�. Adolf Hitler'in 'Kavgam'�, T�rkiye'de �ok satan kitaplar aras�na girdi ve d�nya bu i�e hayret etti! Telif Haklar� Genel M�d�rl�� eyl�lde 'Kavgam'�n yeni bask�lar�na bandrol vermeme karar� ald�. 'Don Quijote'nin yay�mlan��n�n 400'�nc� y�ld�n�m�, �nl� masalc� Hans Christian Andersen'in 200. ya��, �nl� filozof Jean-Paul Sartre'�n 100. ya�� t�m d�nyada kutland�. T�rkiye'de de�il ama d�nyada Harry Potter serisini yeni kitab� 'Harry Potter ve Melez Prens' ��lg�nl�� ya�and�. Edebiyattaki �z�c� geli�melerden biri de Adam Sanat ve Adam �yk� dergilerinin kapanmas�yd�.
Alt�n Portakal'da tarihi y�l
T�rk sinemas�n�n kalesi Alt�n Portakal Film Festivali'nde tarihi bir y�l ya�and�. D�nya sinemas�n�n �nemli isimlerini a��rlayan festivali, ger�ek anlamda uluslararas� nitelik kazand�. Her y�l organizasyon bozukluklar�yla a��r ele�tirilere maruz kalan festival bu y�l ilk kez T�RSAK'�n kusursuza yak�n organizasyonuyla herkesten alk�� ald�. Ama kitle sinemas� yerine gen�lerden yana a��rl��n� koyan j�rinin karar� tart��malara neden oldu. Ayr�ca festivalin a��l��nda Michael Madsen ile Woody Harellson aras�ndaki gerginlik 'kavga' olarak bas�na yans�d�. Fakat 'kavgan�n' nedeni anla��lamad�. Harelson "Aram�zda problem yok" dedi. Madsen, daha sonra i�ip da��tmalar�yla, otel ekstralar�yla g�ndeme geldi ve sonra 'Kar�m do�um yapt�' deyip j�ri �yesi olmas�na ra�men yar�s�nda festivali terk edip ABD'ye d�nd�.
'Babam ve O�lum'un y�kseli�i
�a�an Irmak'�n son filmi 'Babam ve O�lum' da y�l�n sinema olaylar�ndan biri oldu. 57 kopyayla g�sterime giren ve ilk �� g�nde sadece 35 bin ki�inin izledi�i bu 12 Eyl�l dram�, sinema ele�tirmenlerinden ve seyirciden tam not ald�, g�zya�lar� sel oldu akt�. Filmin seyirci say�s� al��lm��n aksine 1996'da 'E�k�ya'da oldu�u gibi her ge�en g�n artt� ve y�l�n son g�nlerinde 1.7 milyon s�n�r�na dayand�.
M�zik cebe girdi
CD'nin, kaset �a�� kapan�rken att�� zafer ��l�klar� daha d�n gibi akl�m�zda. Ama gelin g�r�n ki CD'nin �mr�, kaset kadar bile olamayacak gibi g�r�n�yor. Apple'�n muhte�em dijital MP3 �alar� i-Pod ve onu takiben ba�ka markalarca piyasaya s�r�len dijital MP3 �alarlar sayesinde m�zik adeta 'cebe girdi'. Hal b�yle olunca internetten MP3, klip vb. indirme (dolay�s�yla korsan) harek�t� h�z kazand�. T�rkiye de bu dijital devrim kar��s�nda bo� durmad�. M�YAP, dijital m�zik alan�nda �nemli bir projenin alt�na imza atarak, yay�n haklar� kendinde bulunan 250 bin kadar T�rk�e �ark�dan 70 binini dijital ortama ta��d�. Proje devam edecek.
D�nya 'Live 8'e kilitlendi
Bu y�l d�nyaya damgas�n� vuran m�zik hadisesi ise tart��mas�z Live 8 konserleri oldu. Bob Geldof �nc�l��nde Afrika'daki yoksullu�a dikkat �ekmek amac�yla Londra, Berlin, Roma, Philadelphia gibi dokuz farkl� noktada d�zenlenen konserler ya ekran ba��nda ya da konser yerinde milyonlarca insan taraf�ndan izlendi. Kimler yoktu ki bu konserlerde sahneye ��kanlar aras�nda. The Killers'tan The Who'ya, Green Day'den Audioslave'e, Madonna'dan Stevie Wonder'a, Duran Duran'dan Sting'e kadar bir�ok �nl� �ark�lar�n� yoksullukla m�cadele i�in s�yledi. Ancak bu yard�m konserleri vesilesiyle d�nya bir ba�ka �nemli hadiyese daha tan�kl�k etti: Pink Floyd �yelerinin y�llar sonra bir araya gelmesine... Sadece bu yeniden bir araya geli� i�in bile izlenmeye de�er bir organizasyondu.
Sophie Loren de geldi
Bu y�l T�rkiye'ye adeta 'y�ld�z' ya�d�. Efsane �talyan y�ld�z Sophie Loren, �stanbul Film Festivali'nin a��l��nda onur �d�l� ald�. Film Festivali'nde Harvey Keitel, Neil Jordan ve Jane Campion'� da g�rme �ans�m�z oldu. Alt�n Portakal ise ��tay� daha da y�kseltti. Michael Madsen, Woody Harrelson, David Carradine, Shane Black, John Irvin, Kim Ki-Duk ve Peter O'Toole Antalya'da boy g�sterdi. Festivallerin d��nda 'Kurtlar Vadisi-Irak' filminin �ekimleri i�in Billy Zane, tatil i�in de Sean Connery ile Francis Ford Coppola T�rkiye'den ge�tiler.
Ad� destek sonu k�stek
Devlet sonunda sinemay� hat�rlad� ve 2005 y�l� i�erisinde sinema sekt�r�ne 10 milyon YTL'nin �zerinde destek verece�ini a��klad�. Hatta destekten yararlanacak filmler de belirlendi. Fakat sinemac�lar�n deyi�iyle destek 'k�stek' oldu. Bir�ok sinemac� s�zle�melerin ticari kredi mant��yla haz�rland��n�, a��r �artlar i�erdi�ini ve bunun da sinema yasas�n�n ruhuna uygun olmad��n� gerek�e g�stererek devlet deste�ini almad�. K�lt�r ve Turizma Bakanl�� yetkilileri de onlara hak verdi ama sorun bir t�rl� ��z�lemedi.
'K��k Prens' meselesi
�slamc� kamuoyunun bask�s� Milli E�itim Bakanl��'n�n ilk��retim ��rencileri i�in haz�rlad�� '100 Temel Eser' listesinde de�i�iklik yapmas�na neden oldu. Bakanl�k de�i�ikli�e giderek Mehmet Akif Ersoy'un ve Necip Faz�l K�sak�rek'in eserlerini listeye ilave etti. 'Mehmet Akif Ersoy'dan Se�meler' ve 'Necip Faz�l K�sak�rek'ten Se�meler' isimli kitaplar�n eklenmesiyle listeden iki eser ��kar�ld�. ��kar�lan eserlerden biri �brahim Zeki Burdurlu'nun 'An�larda �yk�ler'i di�eri ise Antoine de Saint-Exup�ry imzal� klasikle�mi� �ocuk kitab� 'K��k Prens'. Bir�ok yazar bu de�i�ikli�e b�y�k tepki g�sterdi.
Kanayan yara korsan
Korsan yay�n sorunu 2005'te de eser sahiplerinin kanayan yaras� olmaya devam etti. Korsan yay�nlar�n yay�nc�l�k sekt�r�ndeki pay� ge�en y�l ba�lat�lan m�cadelenin aksamas� nedeniyle artt�. Korsan�n sekt�rdeki pay� 2004'te y�zde 30 iken rakam 2005'te y�zde 40'a y�kseldi. 2005'te sekt�r�n b�y�kl�� 500 milyon YTL, korsan kitaplar�n pay� 200 milyon YTL oldu. Uluslararas� Fikri M�lkiyet Haklar� Birli�i 2005 de�erlendirmesinin T�rkiye'nin korsan yay�nc�l�k a��s�ndan d�nyadaki en k�t� �rneklerden biri oldu�unu vurgulad�. Fenerbah�eli'nin Frans�z y�ld�z� Nicolas Anelka'n�n �u s�zleri de bu durumu �zetliyor: "T�rkiye'de sahte DVD'ler sat�l�yor, filmleri ��kmadan onlar� al�p evde izleyebiliyorum. �ok iyi oluyor."

Tiyatrocular sokaklardayd�
T�rk tiyatrosunda 2005 y�l�na siyasetin sanata m�dehalesi damgas�n� vurdu. Devlet Tiyatrolar� Genel M�d�r� Lemi Bilgin'in g�revden al�n�p yerine vek�leten Mine Acar'�n atanmas� tiyatro ve sanat d�nyas�nda tepkiyle kar��land�. Ba�ar�l� bir genel m�d�r olarak kabul g�ren Bilgin'in g�revden al�nmas� siyasetin sanata m�dehalesi olarak nitelendirildi, istifalar ard� ard�na geldi ve sanat d�nyas� sokaklara d�k�ld�. G�revden alman�n hemen ard�ndan Bilgin'in genel m�d�rl�kteki �al��ma arkada�lar� ve 12 ildeki DT b�lge m�d�rleri istifa etti.
K�lt�r ve Turizm Bakan� Atilla Ko�, Bilgin'i idari bir soru�turma �er�evesinde g�revden ald��n� belirtti ama karar�n arkas�ndan AKP'nin 'kadrola�ma' arzusu oldu�u uzun s�re konu�uldu. Mine Acar'�n, eser h�rs�zl��ndan yarg�lanan eski genel m�d�r Rahmi Dilligil'e yak�nl��yla bilinmesi ve sanat�� de�il dramaturg oldu�u i�in genel m�d�r olamayaca�� da uzun s�re tart��malar�n oda��nda yer ald�. Mine Acar'�n, kurumda gi�e memuru olarak g�reve ba�layan, Dilligil d�neminde idari ve mali i�ler sorumlusu olan Kerim G�ksu'yu kendisine yard�mc� atamas� tart��malar�n tuzu biberi oldu.
Bu arada Devlet Tiyatrolar�'ndan K�rt�e filme izin ��kmad�. Erzurum DT sanat��s� ve �ark�c� Rojin �lker, Irakl� K�rt y�netmen Hiner Salem'in yeni filminde ba�rol oynamas�na, film K�rt�e oldu�u i�in izin verilmedi�ini gerek�e g�stererek istifa etti.

Opera Bale'de bol atamal� y�l
Opera bale 2005 y�l�nda en �ok g�revden alma, istifa ve yeni atamalarla g�ndeme geldi. 8 Haziran'da Beyhan Murphy �DOB'daki ba�koreografl�k g�revinden al�nd�. Ancak Murphy bir s�re sonra g�revine d�nd� ��nk�, �DOB Genel Sanat Y�netmeni Suat Ar�kan g�revden al�nd�, yerine Meri� S�men getirildi.
S�men �DOB'un bale k�kenli ilk m�d�r� oldu. Atamalar bununla da bitmedi.
Meri� S�men �� hafta sonra ise Remzi Buharal�'dan bo�alan Devlet Opera ve
Balesi Genel M�d�rl��'ne atand� ve bu g�reve atanan ilk kad�n genel m�d�r oldu. S�men'den bo�alan �DOB Genel Sanat Y�netmenli�i'ne Kerim Soysal getirildi.

Y�T�RD�KLER�M�Z
Attil� �lhan
Ve an geldi Attil� �lhan �ld�. 2005'in edebiyat d�nyas�ndaki en b�y�k kayb� Attil� �lhan oldu.
10 Ekim'de 80 ya��nda �len Attil� �lhan �air, romanc�, denemeci, senaryo yazar� ve gazeteci kimlikleriyle, ba�latt�� ya da kat�ld�� d��nce kavgalar�yla 1950'lerden beri g�ndemde durmay� ba�arm��t�.
�lhan i�in AKM'de d�zenlenen t�rene binlerce ki�i kat�ld�. T�rende K�lt�r ve Turizm Bakan� Atilla Ko� protesto edildi, konu�mas� yar�da kald�. T�rk edebiyat�n�n en karizmatik ve en etkili ki�iliklerinden biri olan �air, edebi ve siyasi m�cadeleleriyle de hat�rlanacak.
�mer Kavur
61 y�ll�k �mr�ne 14 film s��d�ran �mer Kavur, 12 May�s'ta �ld�. 30 y�l�n a�k�n sinema ser�veni boyunca ya�ad�� a�la, zamanla derdini dolays�z olarak izleyiciye ula�t�ran �mer Kavur'un �l�m�, T�rk sinemas� i�in erken kay�pt�.
Nermi Uygur
T�rk felsefecili�inin ve denemecili�inin k��e ta�lar�ndan Nermi Uygur ya�ama veda etti.
21 �ubat'ta 80 ya��nda hayata g�zlerini yuman Uygur, keyifli denemeleriyle de tan�n�yordu.
Nuri �yem
Ya�am�n� renkler, f�r�alar, tuvallerle ge�irmi�, T�rk resminin b�y�k ustalar�ndan Nuri �yem, geride pek �ok de�erli eser b�rakarak 18 Haziran'da 90 ya��nda ya�am�n� yitirdi. �zleyici onu daha �ok, "Resimlerimde galiba hep o y�z� arad�m" dedi�i Anadolu kad�n�n� anlatan portreleriyle tan�yordu.
Mehmet Ulusoy
T�rk tiyatrosunun en �zg�n y�netmenlerinden Mehmet Ulusoy 7 Haziran'da 63 ya��nda �ld�. Ulusoy, oyunlar�nda hayal g�c�n� harekete ge�irmi�, toplumcu tavr�n� korumu�tu.
Melih Kibar
Hababam S�n�f�'nda bu y�l yas vard�... Serinin unutulmaz m�zi�ine imza atan, T�rk popunun en �nemli bestecilerinden biri Melih Kibar, 7 Nisan'da 54 ya��nda kansere yenik d��erek ya�am�n� yitirdi.
V�s'at O. Bener
T�rk �yk�c�l��nde 'alt�n ku�ak' olarak tabir edilen 1950 ku�a��ndan V�sat O. Bener, 31 May�s'ta 83 ya��nda ya�am�n� yitirdi. V�s'at O. Bener, dili, �slubu, kurgusu ve yazarl�k duru�uyla hik�ye ve romanc�l��m�z�n en �zg�n isimlerinden birisiydi.
Kaz�m Koyuncu
Lazca rock'�n geni� kitlelere duyurulmas�nda b�y�k pay sahibi olan
Kaz�m Koyuncu, bu y�l�n ba��ndan beri m�cadele etti�i kansere 25 Haziran'da 33 ya��nda yenik d��t�.
Arthur Miller
'Cad� Kazan�' ve 'Sat�c�n�n �l�m�'n�n yarat�c�s�, 20. y�zy�l�n en �nemli oyun yazarlar�ndan Arthur Miller, 10 �ubat'ta �ld�.
Sulhi D�lek
Sevilen televizyon dizilerinin senaristi Sulhi D�lek 7 Kas�m'da �ld�.
Hulki Saner
Bir d�neme damgas�n� vuran 'Turist �mer' serisinin y�netmeni H�lki Saner 20 Temmuz'da �ld�.

Radikal, 29 Aral�k 2005

Yazar �rg�tleri ‘rezaleti’ k�nad�
T�rkiye Yazarlar Sendikas�, PEN ve Edebiyat��lar Derne�i, ortak bir bas�n a��klamas� yaparak, duru�ma s�ras�nda ve sonras�nda Orhan Pamuk’a yap�lan s�zl� ve fiili sald�r�lar� k�nad�. “Hi�bir anlay��, bir insan�n g�r��lerini a��k�a dile getirmesinden �t�r� ona sald�rma �zg�rl�� veremez. ��nk� anayasayla da g�vence alt�na al�nan ‘d��nce �zg�rl��’, ki�inin dokunulmaz haklar�n�n en �nemlisidir. �lkelerin gelecekleri de bu ana �zg�rl�k �zerine kurulur” diyen yazar �rg�tleri “Biz T�rkiyeli yazarlar olarak, yaln�zca d��ncelerini s�yledi�i i�in dava �ncesinde ve s�recinde yazar�m�z Orhan Pamuk’un konu�ma �zg�rl��ne ve yazar ki�ili�ine yap�lan sald�r�lar�n, �lkemizin d��nce ya�am�na ve gelece�ine de bir tehdit olu�turdu�unu d��n�yoruz. �lkemizde y�llard�r verilen demokrasi ve insan haklar� sava��m�n� zedeleyecek bu t�r �iddet g�sterilerinin bizleri �a��n h�zl� geli�imi kar��s�nda geriletece�ini de g�r�yoruz” dediler. Bu dava nedeniyle ya�ananlar�n, tart��lan konunun yaln�zca d��nce �zg�rl�� olmad��n�, bir yazar�n ya�ama hakk�n�n g�vence alt�na al�nmas� gerekti�ini de g�zler �n�ne serdi�ini ifade eden TYS, PEN ve Edebiyak��lar Derne�i “Son g�nlerde yayg�nla�an lin� giri�imleri ve ya�malamalar, salt Orhan Pamuk’un de�il, bizlerin de ya�ama ve d��nme �zg�rl�klerimize sald�r�lar olabilece�ini g�stermektedir” dediler. Yazar �rg�tleri a��klamay� ��yle noktalad�: “�lkemizin sorunlar� �zerinde d��nme ve bu d��nceleri dile getirme �zg�rl��n�n bilincinde olan biz yazarlar, ayn� bilinci ta��mas� gerekti�ine inand��m�z halk�m�z� sa�duyuya �a��r�yor; Orhan Pamuk’un ki�ili�inde somutla�an, ancak bizlere de yap�ld��n� d��nd��m�z bu sald�r�y� k�n�yoruz.”

Yeni Edebiyat