Şair Şükran Kurdakul Üzerine/ Ahmet Miskioğlu
2005-12-03 · Kategori: Yitirdiklerimiz
Sabri Kuşkonmaz Şükran Kurdakul’u yitirdik. Duyduğum ilk duygu şuydu; dünya eksildi. Aklımızda asılı duran güleç yüzlü fotoğrafını düşündükçe, duygulanmanın ötesinde bir sonuçla karşı karşıya olduğumu anlıyorum. Eksildik. Sadece benim dünyamda bir eksiklik değil gerçekleşen. Ya da Şükran Kurdakul’u tanıyanlar için, onun bu dünya için ifade ettiği değeri bilenler için geçerli bir sonuç değil duyulan eksilme. Anlık bir duygulanmanın ötesinde bir vargı, bir sonuç. Dünya eksildi. Dünyayı pek çok yönden ifade eden gösteren haritaları bilirsiniz. Her konuda tüm dünya yuvarlağını içeren çizimler. Bir de, dünyayı maddesel olarak gösteren çizimler. Yerküreyi ve havaküreyi tüm katmanlarıyla gösteren. Bunlara bir de insan unsuru ekliyorum ben. Dünyanın insan haritası. Tüm çizimlerin, modellerin ötesinde. Kültür tanımına koşut bir harita. Gelmiş geçmiş tüm kazanımlarıyla, tüm insanlık değerlerinden oluşmuş bir harita. Dünyayı, salt söylem bağlamında tamamlayan değil, maddesel olarak da dünya yuvarlağından ayrı düşünülemeyecek bir kurucu unsur. Hatta asli unsur. Şükran Kurdakul dünyanın insanlık haritasından koptu. Bu haritaya kazandırdıkları, bu haritayı çoğaltıp, zenginleştirdiği verişler bir yana, ölümü ile maddesel bir kopuş yaşandı. Ve dünya eksildi. Hepimizin dünyası. Onu tanıyalım ya da hiç adını, dilini duymamış olalım. Bu bir abartı değil. Bunca yıl avucunda biriktirdiği ışıkları dağıtarak gitti. Acılar döneminden ellerini kirletmeme onuruyla gitti. Aşkını ve sevgisini bize, dünyaya bırakarak gitti. Bana, unutulmaz dersler vererek gitti Şükran Abi. Kendisini tanıdığım 1996 yılından, en son gördüğüm yakın zamanlara değin, bana hep umut, iyimserlik aşılayan, özel konuşmalarımızda, yalın, süssüz sözlerle yaşam dersleri veren bir Şükran Abi gitti. Ne yazık ki bana, Şükran Kurdakul’un ölümüyle birlikte, üzerimde ne denli önemli emeği olduğunu ancak anlayabildim. Galiba olağan bir yazı ve yazar yaşamım olmamasından dolayı, sanat ve edebiyat konusunda özel yeri olan ustalarımın pek bulunmadığı yanılgısı içindeydim. Ölümün verdiği eksiklik duygusu bir yana, bunca zamandır Şükran Abi’den öğrendiklerim aklıma belleğime akın edince anladım kiş, yitirdiğim, sadece şair yazar Şükran Kurdakul değildir. Yitirdiğim kişi, bana edebiyat sanat dünyasında nasıl durulması, dünyanın sanatçı olarak algılanması konularında en çok emeği geçenlerden biri olan, özel öğretmenim olan kişiydi. Geçtiğimiz yıllarda, P.E.N Yazarlar Derneği 21 Mart Dünya Şiir Ödülü’nün kendisine verilmesi dolayısıyla yaptığımız uzun görüşmenin içeriği bende gizli kalacak. Ama, Türkiye’de, sanatçı olmak, yazmak, yaratmak, iktidar olmak ya da olmamak konularındaki alçakgönüllü öğütleri hep kulağıma küpe olacak. Ve her zaman sahip olduğu çocuksu coşkusu, genç coskusu. Bu zamanda Şükran Kurdakul olmak olanak dışı. Bu yargıyı biraz yumuşatarak söyleyelim; bu zamanda Şükran Kurdakul gibi olmak olanak dışı. Yaşamındaki dönemlerden biri olarak hep yazılagelen, 1969’dan sonra siyasal alanda örgütsel sorumluluk almayıp, kendisini tamamen edebiyat çalışmamalarına verdiği bir gerçektir. Ancak, burada dikkatten kaçırılmaması gereken bir nokta var. Şükran Kurdakul, siyasal yaşamdan, siyasal etkinlikten, kısacası zamandan ve dünyadan kendisini geri çekmemiştir. Tam tersine, insani yaşamsal eylemlilikte çok daha etkin ve üretken olmuştur. Bu nedenle de ortaya koyduğu örnek yaşam, son derece yanı başımızda, ama sıra dışı bir örnek olarak yaşanmıştır. Yaşamındaki bu seçim bile, tek başına örnek alınılacak bir deneyimdir. Deneyimin ötesinde, üzerinde düşünülmesi, tartışılması gereken, öneminin farkına varılması gereken sıra dışı bir seçimdir. Bu seçimi ve sonrasında gösterdiği yaşam üretimi ve deneyimi ile birlikte yukardaki sonuca varıyoruz. Bu zamanda Şükran Kurdakul gibi olmak olanaksız.
DÜNYA EKSİLDİ
Gündem
16.12.2004
| Şükran Kurdakul vefat etti | |||
Şair, yazar ve edebiyat tarihçisi Şükran Kurdakul, önceki akşam saat 19.30’da evinde vefat etti. 77 yaşında aramızdan ayrılan Kurdakul uzun süredir kanser tedavisi görüyordu. Kurdakul’un cenazesi bugün, öğle namazından sonra Kızıltoprak, Zühtü Paşa Camii’nde kılınacak cenaze namazının ardından Sahrayı Cedit Mezarlığı’nda toprağa verilecek. 1940 Kuşağı’nın en genç şairi olarak tanınan Kurdakul, 1956-60 yılları arasında Tan Gazetesi, Yeni Gazete ve Varlık Yayınevi’nde düzeltmenlik yaptı. 1958’de Yelken Dergisi’ni yönetmeye başlayan ve bu görevi 1960’a kadar sürdüren Kurdakul, 1957’de kitapçı dükkanı olarak kurduğu Ataç Kitabevi’ni zamanla yayınevine dönüştürdü. | |||
| Yazarlar |
| 16.12.2004 |
| Doğan HIZLAN ‘Coşkunun ve direncin şairi’ Şükran Kurdakul aramızdan ayrıldı | |||
1940 Toplumcu Gerçekçi Kuşağı’nın önemli adı, şair, edebiyat tarihçisi, öykü yazarı Şükran Kurdakul aramızdan ayrıldı. O da artık anılarımızda ve eserlerinde yaşayacak. | |||
Şair Şükran Kurdakul Üzerine
Ahmet Miskioğlu
Atak, yürekli, yiğit, gözünü budaktan sakınmayan, ayağına hafif, atılgan ve çok "dürüst".
Bütün bu özelliklerle Şükran Kurdakul; örgütçü mü örgütçü, eylemci mi eylemci, yandaşlarını devinime yönlendirmeye, onlara yön vermeye çaba gösteren bir kişilik olarak görünür.
60'lı lıllarda Balıkesir'de "Necati EğitinV'de öğretim üyesiyim. Öğrenci sayısı oldukça çok, benim her gün dersim var, "Yeni Türk Edebiyatı" okutuyorum. Her gün, bir sınıftan çıkar, odaya gelip dinlendikten sonra başka bir sınıfa gider ders veririm. Bütün gün, bu, böyle sürer...
Bir gün, sınıfın birinden çıktım, koltuğumda çantam, kitaplarım... Odaya girip dinleneceğim ki, kapıda genç bir adam... Ceketsiz, boyunbağsız, saçları öne, alnına doğru taranmış, sakalı bir iki günlük tıraşsız ama temiz, yakışıklı uzunca boylu , ince yapılı bir adam... Tam odaya girecekken yolumu kesti, gülerek:
"Ben, Ahmet Miskioğlu ile tanışmak istiyorum, dedi.
"Benim Ahmet Miskioğlu, dedim.
"Ben, Şükran...
"Şükran Kurdakul mu?
"Evet, kimseye sormadan, duygularımla buldum sizi, dedi.
"Buyurunuz, dedim, yol gösterdim, birlikte girdik odaya. "Necati Eğitim'Mn o ünlü "maroken" koltuklarına oturduk.
Hemen kahveleri söyledim, söyleşiye başladık. Konuştuk, konuştuk, on beş dakikaya ne çok konuyu sığdırdık! Bu arada, oturduğum evin de adresini aldı. "Evinizde de sizi görmeye gelebilir miyim?" dedi.
İşte, tanışma o tanışma oldu, ondan sonra hep sürdü gönüldeşliğimiz...
*
Bir gün, kapının zili çaldı. Açtım. Karşımda Şükran Kurdakul.
Polisin izlediğini sandığı için, bana açıklama yapmak durumunda duyumsadı kendini:
"Arka sokaklardan hızla geçerek polisi atlattım!" dedi.
Bugün de hayret etmekteyim: Ne çok konuşacaklarımız varmış! Daha çok sorular soruyor, yanıtlıyorum, açıklıyorum; onaylıyor, yeniden soruyor... Balıkesir ili üstüne de birçok soru sordu. Açıklamalarımdan çok yararlandığını söylüyordu.
Her Balıkesir'e gelişinde, sürekli beni görmeye geliyordu. Önce, bir gezgin gibi geldi gitti. Ben, -yaradılış olarak- gönüldeşleri sorgulamam; onları kendilerini anlattıkları ölçüde dinlerim, tutumum böyle. Kimseyi sorgulamam. Şükran'a da hiçbir zaman, niçin buradasın, diye bir soru sormadım.
Gezgin gibi gidip geldikten sonra, bir gün, "İşçi Partisi müfettişiyim." dedi. öğrenmiş oldum, partideki niteliğini. Bir süre sonra, "Balıkesir ili işçi Partisi Başkanlığını aldım." dedi. Başka bir gün de "Balıkesir İşçi Partisi Milletvekili adayıyım " dedi. Böylece, o söyledikçe Balıkesir'de neler yaptığını daha iyi öğreniyordum.
*
Evde birçok konuda konuşmalarımızdan sonra, akşam olunca, dışarı, yemeğe çıkıyoruz. Hangi lokantaya gidelim? Ben Özen lokantası diyorum. O, beğenmiyor. Polis izliyormuş öyle yerleri. "Balıkesir Şehir Kulübü" ya da "Orduevi" olabilir diyorum.
"Tamam, diyor, Orduevi'ne gidelim!"
Birçok kez, Şükran Kurdakul ile Balıkesir Orduevi'nde akşam yemeği yedik.
Aşağı yukarı aynı yıllarda Tahsin Yücel de Balıkesir'de yedek subaylık eğitimi için bulunuyordu. Edebiyat Fakültesi Fransızca Bölümü'nde henüz "asistan"dı. Onu da, ildeşi Matematikçi İhsan Beğreli "Necati Eğitim"e getirdi. Bizimle tanıştırdı. Görüştük, söyleştik. Ona da orduevine sürekli gittiğimizi "Necati Eğitim" öğretim üyelerini bir ayrıcalık olarak generaller salonunda ağırladıklarını, orada vakit geçirdiğimizi, aramızda bir zamanlar Harp Okulu'nda tarih öğretmenliği yapan tarihçi İlhan Erim'in de bulunduğunu, üst subayların hepsinin onu iyi tanıdıklarını açıkladım. Onu da Orduevi'ne çağırdım. Yanıtı şu oldu Tahsin Yücel'in: "Yüzbaşım beni oraya girerken görürse çok kızar!" Ve Tahsin Yücel, hiç gelmedi. Ağırbaşlı, az konuşan ve
saygılı bir gençti. Şükran Kurdakul’la karşılaştıklarını hiç sanmıyorum.
*
Şükran Kurdakul'u en çok sevindiren, "Yeryüzü" dergisini görmüş, okumuş olmamdı. Yeryüzü dergisi iyesi (sahibi) ve Yazı İşleri Müdürü Abidin Özkan üstüne de konuştuk onunla. Özkan da kendisi gibi, öğrencilik yıllarında "142." maddeden soruşturma geçirmiş, tutuklanmış ve hapse atılmıştı. Hapisten çıktıktan sonra, o zamanın Antakya Lisesi Müdürü Naci Alev, -ki sonradan İstanbul Sultanahmet Yüksek Ticaret'in Matematik Öğretim Üyeliğine atanmıştır- durumu "kitabına uydurup" Abidin Özkan'ın okuldan ilişiğini kesmemiş, öğrenimini bütünleyebilmesini sağlamıştı. Şükran'ın da öğrenciyken böyle anlayışlı bir müdürü olsaydı, o da "paçayı" kurtarabilirdi diye düşündüm hep. Abidin, Hukuk Fakültesi öğrencisi iken ben Edebiyat Fakültesi öğrencisiydim. Beyazıt'ta karşılaşırdık. Yeryüzü dergisini o bana verirdi. "Ahmetçiğim, dil tutumumuzda Nurullah Ataç'ı örnek alıyoruz." derdi. Şükran'ın o dergide ilk şiirleri yayımlandı.
*
Yıllar geçti. Balıkesir Necati Eğitim'den, Bursa Eğitim'den sonra İstanbul Atatürk Eğitim öğretim üyeliğine geçtim. Kızıltoprak'ta, Bağdat Caddesi'nde bir apartman dairesinde oturuyorum. Şükran Kurdakul'un evine giden yolun tam üzerinde...
Atatürk Eğitim' in birçok öğretim üyesi, Fener caddesindeki Soley pastanesinde toplanırlardı o zaman. Ziya Arıkan, Cemil Yener, Halit Değer, Halil İzer, Ekrem Uykucu, Ahmet Miskioğlu... Ve daha başkaları, sözgelimi Selman Erdem, eski Öğretmen Okulları Genel Müdürü... Behçet Necatigil de Beşiktaş'ta oturmasına karşın bir iki kez gelmiş ve birlikte akşam yemeği yemiştik. İşte, Şükran Kurdakul da o sıralarda özellikle geç saatlerde uğramaya başladı aramıza. Ve bir ara, Ziya Arıkan, Sabahattin Arıç, Şükran Kurdakul ve Ahmet Miskioğlu "her akşam" diyebileceğim ölçüde pek sık olarak birlikte akşam yemeği yemeğe başladık. Sabahattin Arıç, Şükran'ın okuldan öğretmeniydi. Seçtiğimiz lokanta da Fenerbahçe Spor Kulübü'nün Kurbağalıdere kıyısına yakın görkemli "tesisler"iydi. Doğrusu, dördümüz çok coşkulu söyleşiler yapardık. O zamanlar telefon pek yok. Şükran Kurdakul, her yemeğe oturacağımız akşam, "Eve haber verip geleyim!" der, gider haber verir gelirdi; onu beklerdik.
Bu toplantılarımızda bir ara, daha çok Şükran'ın etkisiyle, Türkiye'deki ve bütün yeryü/ündeki ya/ar örgütlenmeleri üzerinde coşkulu tartışmalar yaptık. Türkiye Ya/arlar Sendikası, o sıralarda kurulmuştu. Hu kuruluş konusunu da günlerce söyleştik durduk. “TYS, Türkiye için gerekli bir örgütlenmedir” diye düşündük.
*
Yıllar birbirini kovalıyor, kalabalıklar, kümeleşmeler dağılıp dağılıp yeniden bütünleşiyor. Bir gün, çıkardığımız "Türk Dili Dergisi"nin onuncu yılını kutlamaya karar verdik. Birçok arkadaş, hiçbir sayı için kutlama yapmadığımızdan "Onuncu yıl önemlidir, kutlama yapmak gerekir." diyordu çünkü.
Konuşmacılar şu adlardı: Şükran Kurdakul, Osman Bolulu, Yusuf Çotuksöken, Ömer Demircan, Kemal Bek, Mehrizat Poyraz ve Ahmet Miskioğlu...
Uzun bir masaya sıralanmıştık. Konuşmayı ben yönetiyordum. Her sırası gelen arkadaşı önce nitelikleriyle tanıtıyordum, ondan sonra sözü ona veriyordum. Yanımda oturan Şükran Kurdakul, kulağıma eğildi: "Sözü bana verirken 'Şair Şükran Kurdakul' diyerek ver!" dedi. Ben de öyle yaptım, "Değerli ozan Şükran Kurdakul, şair Şükran Kurdakul" dedim.
Şükran, kendini öncelikle şair sayıyordu diye düşünmekteyim şimdi. Ve, bütün bu yazıyı, asıl bu duygusunu açıklamak için, ona 'Şair Şükran Kurdakul' demek için yazdım diyebilirim de.
Şükran Kurdakul'un belleği çok güçlüydü. "Türk Dili Dergisi'nin 10. yaşına basmış olmasını yürekten kutluyorum. Başarılarının sürmesini diliyorum." dedikten sonra, doğaçlamadan çok uzun bir konuşma yaptı. Bu konuşma ve öbür konuşmaların
çoğu, Ocak - Şubat 1997'de 58. sayımızda yayımlandı.
*
Kapatılan Türk Dil Kurumu'nun 60. kuruluş yıldönümünde Şükran Kurdakul, Uluslararası Türkiye PEN Kulübü Başkanı bulunuyordu. Eylem yapmaktan geri durmadı. Usta bir örgütçü olarak, İzmir'de, Adapazarı'nda, Edirne'de ve İstanbul'da dil toplantıları düzenledi.
İstanbul'da oluşturduğu PEN Kulübü Dil Kurultayı'na beni de çağırdı. Benden PEN Kulübünün etkinliğine konuşmacı olarak katılmamı istedi. Yanıt verdim:
"Ben iyi bir konuşmacı değilim. Beni bağışlayın. Başka usta konuşmacılar çok var. Onları çağırın lütfen."
Böyle yanıt vermeme gücenik tutum alarak üsteledi. Sonra üstelemesini sürdürerek:
"Geleceksin, sen Türk Dili Dergisi'ni çıkarıyorsun, geleceksin!" diye dayattı.
Türk Dil Kurumu'nun kuruluşunun 60. yıldönümü istanbul toplantısına böylece konuşmacı olarak katıldım. Kurdakul'dan ve benden başka Prof. Dr. İsmet Sungurbey, Adnan Özyalçıner vardı konuşmacı olarak... Kendisi uzun bir konuşma yaptıktan sonra ilk sözü bana verdi:
"Şimdi sözü Ahmet Miskioğlu arkadaşımıza vereceğim. Kendisi, Türk Dil Kurumu kapatıldıktan sonra altı yıl boyunca tek başına arkadaşlarıyla birlikte İstanbul'da çağdaş Türk Dili Dergisi'ni çıkarma onuruna ve utkusuna sahiptir. Varsın anayasanın 134. maddesi uyarınca kurulan Atatürk Kültür Kurumu -sureta diyeceğim gene- uzmanlarından oluşan bol ödenekli kişileriyle açılsın Dolmabahçe, biz dilimizin savaşçıları olmaktan onur duyacağız" dedikten sonra "Buyurun" diyerek sözü bana bıraktı.
Konuşmalardan sonra, toplantının ikinci bölümünde, Dağlarca'nın "Türkçe Katında Yaşamak" adlı destanı okundu. Sonra da Melisa Gürpınar, Arif Damar. Mehrizat, Eray Canberk, Melike Aslan şiirler okumuşlardı.
PEN Kulübü başkanlığı, Şükran Kurdakul'un çabasıyla önemli bir etkinliği sergilemiş oluyordu böylece... Bu; Türk Dili Dergisi'nin Kasım-Aralık 1992 sayısında okurlara duyuruldu.
*
Şükran Kurdakul’la ilgili daha pek çok fotoğraf var belleğimde. Ancak burada kesiyorum. Değerli arkadaşımızın, sonsuza dek ışıklar içinde olmasını diliyorum.
Türk Dili Dergisi, Mart- Nisan 2005
